Powikłania sercowo-naczyniowe i choroby nerek są najczęstszą przyczyną zgonów u pacjentów z cukrzycą. Obecnie w standardach opieki diabetologicznej w Polsce na 2025 r. kluczowym elementem jest profilaktyka powikłań cukrzycy. Podkreśla się konieczność wczesnego wykrywania oraz skutecznego leczenia czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, takich jak nadciśnienie, dyslipidemia czy niekontrolowana glikemia. To holistyczne podejście obejmuje edukację pacjentów w zakresie profilaktyki zdrowotnej: żywienia, aktywności fizycznej, snu, regularne monitorowanie stanu zdrowia wraz z oceną czynników ryzyka, wykorzystanie potencjału technologii, jak systemy do ciągłego monitorowania glikemii, mobilne aplikacje medyczne oraz wdrażanie indywidualnych planów terapeutycznych. Celem jest zmniejszenie częstości występowania powikłań mikro- i makroangiopatycznych, co przekłada się na poprawę jakości życia chorych i ograniczenie obciążenia systemu opieki zdrowotnej. Ostatecznie celem takiego postępowania jest wydłużenia życia chorego. Filarami w farmakoterapii cukrzycy typu 2 nadal są inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego (SGLT2i, sodium-glucose cotransporter-2 inhibitors) oraz analogi ludzkiego hormonu glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1, glucagon-like peptide 1). Obie grupy leków wykazują szeroką skuteczność metaboliczną w redukcji czynników ryzyka sercowo-naczyniowego przy jednoczesnym bezpieczeństwie działania w szerokim spektrum pacjentów z cukrzycą typu 2.
Dział: Diabetologia
Cukier to jedno ze źródeł energii, ale spożywany w nadmiarze może poważnie szkodzić. Powoduje otyłość, wpływa niekorzystnie na komórki układu nerwowego, powoduje przedwczesne starzenie. We współczesnej diecie zachodniej cukru jest zdecydowanie za dużo – dlatego, aby zadbać o zdrowie, trzeba świadomie go ograniczać. Jak to zrobić skutecznie?
Cukrzyca typu 2 ma charakter progresywny i może wymagać leczenia insuliną. Dzięki zmianie zasad refundacyjnych w 2024 r. możliwe jest rozpoczynanie insulinoterapii od analogów długo działających. Ta modyfikacja zminimalizowała barierę finansową w dostępie do leczenia. Analogi długo działające insuliny cechują się skutecznością w obniżaniu glikemii przy jednoczesnej redukcji ryzyka hipoglikemii i bezpieczeństwie sercowo-naczyniowym. Artykuł przedstawia aktualne wskazania refundacyjne dla analogów długo działających insuliny, dowody naukowe na korzyści z ich stosowania oraz praktyczne wskazówki dotyczące leczenia analogami insulin w cukrzycy typu 2.
Stopa cukrzycowa to powikłanie cukrzycy najczęściej związane z wystąpieniem rany na stopie. Wśród różnych typów owrzodzeń na stopach u diabetyków wyróżnia się rany neuropatyczne, niedokrwienne i mieszane. Złotym standardem postępowania jest odciążenie chorej kończyny, rewaskularyzacja w przypadku krytycznego niedokrwienia, antybiotykoterapia systemowa w przypadku infekcji, chirurgiczne opracowanie rany oraz zapewnienie optymalnej glikemii i dobór opatrunku. Wdrożenie powyższego postępowania już na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej może uchronić nawet przed 85% niepotrzebnych amputacji kończyn dolnych u diabetyków.
Semaglutyd to jeden z analogów glukagonopodobnego peptydu 1 stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, a także w farmakologicznym leczeniu otyłości. Występuje on w dwóch postaciach: podawanej podskórnie raz w tygodniu oraz w postaci doustnej. Jest lekiem o silnym potencjale hipoglikemizującym, wpływa na obniżenie hemoglobiny glikowanej o ok. 1,5–1,8%, a także powoduje redukcję łaknienia, co prowadzi do spadku masy ciała. Dodatkowo wywiera korzystny wpływ na układ sercowo- -naczyniowy, obniżając ryzyko wystąpienia poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Lek ten wykazuje także działanie nefroprotekcyjne. Semaglutyd jest bezpieczny w aspekcie ryzyka hipoglikemii, szczególnie jeśli stosowany jest w monoterapii. W przypadku leczenia skojarzonego semaglutydem z pochodną sulfonylomocznika czy insuliną konieczna jest najczęściej redukcja dawek tych leków. Do najczęstszych objawów niepożądanych należą dolegliwości żołądkowo-jelitowe, najczęściej ustępujące z czasem.
Monitorowanie stężenia glukozy we krwi, obejmujące pomiary w czasie rzeczywistym oraz ocenę retrospektywną, stanowi integralną część leczenia cukrzycy i jest niezbędne u wszystkich chorych. Oznaczenia w czasie rzeczywistym są wykonywane samodzielnie przez pacjentów w ramach samokontroli glikemii (SMBG) za pomocą glukometrów i systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM). Poprawne prowadzenie SMBG wymaga edukacji pacjentów. Stan glukometru, jego błąd oraz umiejętność pacjenta posługiwania się nim powinny być kontrolowane w poradni przynajmniej raz w roku oraz w razie wystąpienia problemów. Monitorowanie stężenia glukozy we krwi jest niezbędne do stwierdzenia, czy u pacjenta osiągnięto cele leczenia, oraz stanowi podstawę ewentualnych zmian w postępowaniu.
Otyłość i cukrzyca typu 2 to choroby przewlekłe i postępujące. Stanowią istotny problem zarówno zdrowotny, jak i kosztowy dla zdrowia publicznego. W obu chorobach dochodzi do rozwoju zaburzeń metabolicznych, zapalnych, zmian miażdżycowych, a w konsekwencji do skrócenia czasu przeżycia chorych oraz zwiększenia umieralności. Obecne rekomendacje dotyczące leczenie cukrzycy typu 2, nadwagi i otyłości zalecają postępowanie wieloczynnikowe na jak najwcześniejszym etapie. Priorytetem leczenia jest redukcja masy ciała i jej utrzymanie. Obecnie dostępne leki mogą modyfikować przebieg choroby. Takim lekiem jest niewątpliwie tirzepatyd (TZP). Jest to agonista dla 2 receptorów: GLP-1 (glucagon like peptide-1) oraz GIP (glukoce-depenend insulinotropic polypeptide). Podawany jest raz w tygodniu w postaci iniekcji. Dane z badań klinicznych dla pacjentów z cukrzycą typu 2 (badanie SURPASS) oraz pacjentów z otyłością (badanie SURMONT) wykazały znaczącą poprawę kontroli czynników metabolicznych: poziomu glukozy, redukcję masy ciała i obwodu pasa, poprawę lipidogramu i obniżenie ciśnienia tętniczego. W poniższej pracy omówione zostaną korzyści z terapii tirzepatydem.
Nowoczesne i aktualne leczenie cukrzycy opiera się na złożonej terapii zawierającej kilka składowych, do których należą edukacja pacjenta, indywidualizacja leczenia niefarmakologicznego oraz farmakologicznego zgodnie z oceną ryzyka sercowo-naczyniowego. To kompleksowe podejście ma na celu poprawę jakości życia pacjentów oraz redukcję ryzyka wystąpienia ostrych i przewlekłych powikłań cukrzycy. Perfekcyjny lek przeciwhiperglikemiczny dla osób z cukrzycą typu 2 powinien charakteryzować się niskim ryzykiem hipoglikemii, długotrwałą skutecznością, korzystnym wpływem na układ sercowo-naczyniowo-nerkowy, masę ciała, ciśnienie tętnicze oraz metabolizm lipidów.
Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną, która charakteryzuje się podwyższonym poziomem glukozy we krwi. W ostatnich latach podejście do leczenia cukrzycy ewoluowało. W leczeniu cukrzycy typu 2 obecnie skupiamy się na modyfikacji czynników skracających życie pacjentów. Obniżanie glikemii przestało być jedynym celem leczenia choroby. Pojawienie się inhibitorów SGLT-2 otworzyło nowe możliwości terapeutyczne. Pierwszym zarejestrowanym lekiem z tej grupy była kanagliflozyna. Flozyny, oprócz wpływu na gospodarkę węglowodanową, wykazują szereg korzystnych działań: poprawiają metabolizm energetyczny serca, redukują stan zapalny, działają nefroprotekcyjnie, wpływają korzystnie na erytropoezę, obniżają ciśnienie tętnicze krwi. Korzystne działanie kanagliflozyny na układ sercowo-naczyniowy oraz na funkcję nerek opisano w wielu badaniach klinicznych. Obecnie inhibitory SGLT-2 to leki pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2. Kanagliflozynę należy stosować ostrożnie u osób z czynnikami ryzyka amputacji kończyny dolnej. Pomimo kilku wykluczeń nie należy zapominać o jej stosowaniu, szczególnie u pacjentów ze współistniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego.
W cukrzycy dochodzi do licznych zmian patofizjologicznych skutkujących zaburzeniami krzepnięcia i fibrynolizy. Szczególnie cukrzyca typu 2 zwiększa ryzyko zakrzepowe, co znajduje odzwierciedlenie w liczbie zdarzeń oraz śmiertelności sercowo-naczyniowych. Główne mechanizmy obejmują przewlekłą hiperglikemię, insulinooporność, stres oksydacyjny i stan zapalny. W cukrzycy obserwuje się zwiększoną aktywację płytek krwi, nadekspresję czynnika von Willebranda i fibrynogenu, przy zmniejszonej aktywności antytrombiny III, białek C i S oraz aktywatora plazminogenu. W artykule omówiono wpływ leków przeciwhiperglikemicznych na hemostazę u osób z cukrzycą oraz wskazania do stosowania leków przeciwzakrzepowych.
Cukrzyca dotyka już w Polsce ok. 3,6 mln osób. Systematyczne rozszerzanie wskazań refundacyjnych nowoczesnych leków zdecydowanie zwiększyło dostępność tych terapii dla pacjentów z cukrzycą typu 2, jednak w dalszym ciągu większość osób z cukrzycą typu 2 nie jest leczona optymalnie. Wydaje się, że liberalizacja wskazań refundacyjnych, szczególnie flozyn, będzie w stanie powiększyć grono użytkowników nowoczesnych terapii i poprawić losy pacjenta z cukrzycą typu 2.