Ostatnie lata przyniosły znaczny postęp w terapii cukrzycy. Spowodowało to zmniejszenie częstości występowania powikłań ostrych i wydłużenie czasu przeżycia chorych na cukrzycę, ale w związku z obserwowanym na świecie wzrostem zachorowań na cukrzycę wzrasta również liczba osób obciążonych jej przewlekłymi powikłaniami, do których należy uszkodzenie obwodowego układu nerwowego. Jest to jedno z najczęściej występujących powikłań hiperglikemii, które jest powodem zwiększonej chorobowości i podwyższonego ryzyka zgonu chorych. U pacjentów z objawami neuropatii cukrzycowej, zwłaszcza leczonych metforminą, warto wykluczyć współistniejący niedobór witaminy B12, a w razie konieczności ją suplementować.Benfotiamina, pochodna tiaminy (witaminy B1), jest rekomendowana przez grupę ekspertów jako cząsteczka, której stosowanie należy rozważyć (jako jeden z elementów wielokierunkowej terapii) w leczeniu neuropatii cukrzycowej.
Dział: Diabetologia
Inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2, czyli flozyny, mają korzystne działanie u chorych na cukrzycę typu 2 nie tylko w odniesieniu do normalizacji glikemii, lecz ich równie istotnym działaniem jest zmniejszenie ryzyka wystąpienia niekorzystnych zdarzeń sercowo-naczyniowo-nerkowych, co udowodniono w takich badaniach klinicznych jak EMPA-REG OUTCOME, DECLARE-TIMI 58 czy CANVAS. Na podstawie wyników tych badań przeprowadzono kolejne badania dotyczące pacjentów z niewydolnością serca i obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory, niezależnie od współistnienia cukrzycy typu 2, takie jak EMPEROR-Reduced czy DAPA-FH. Inhibitory SGLT2 są przełomem w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz niewydolności serca. W codziennej praktyce to leki dobrze tolerowane, bezpieczne i łatwe w zastosowaniu.
Insulina jest lekiem znanym od ponad 100 lat i nadal zalecanym. Preparat ma działanie najbardziej hipoglikemizujące w porównaniu ze wszystkimi lekami stosowanymi w cukrzycy. Insulina jest niezastąpiona w leczeniu cukrzycy typu 1 i cukrzycy ciążowej (typu 4) oraz w niektórych przypadkach typu 3. W cukrzycy typu 2 zgodnie z zaleceniami nie jest lekiem pierwszego wyboru, jednak jest często stosowana, zwłaszcza w przypadkach o długim czasie trwania choroby. Celem artykułu jest przedstawienie ogólnych zaleceń włączania i stosowania insulinoterapii oraz problemów występujących w trakcie włączania i stosowania insulinoterapii u osób starszych.
Cukrzyca ciążowa to zaburzenie tolerancji węglowodanów po raz pierwszy rozpoznane lub pojawiające się w przebiegu ciąży. Leczenie cukrzycy ciążowej opiera się głównie na modyfikacji stylu życia polegającej na terapii żywieniowej oraz umiarkowanym wysiłku fizycznym. Celem leczenia jest zapewnienie prawidłowego odżywienia matki i rozwijającego się płodu, utrzymanie prawidłowych stężeń glukozy we krwi i zapobieganie powikłaniom.
Cukrzyca typu 2 i przewlekła choroba nerek (PChN) to współczesne epidemie i poważne wyzwania dla systemów opieki zdrowotnej. Podstawową metodą zapobiegania powikłaniom nerkowym w cukrzycy jest optymalna kontrola metaboliczna choroby podstawowej. Inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (ACEi) oraz blokery receptora AT1 dla angiotensyny II to standard terapii nefroprotekcyjnej. Dwie klasy leków o działaniu antyhiperglikemicznym: inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego typu drugiego (SGLT2i) oraz agoniści receptora dla glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP1RA) wykazały swoją wysoką skuteczność w zapobieganiu progresji PChN u pacjentów z cukrzycą w stopniu wykraczającym poza ich wpływ na wyrównanie metaboliczne choroby.
W przypadku leków z obu grup mamy dowody na ich działanie nefroprotekcyjne w pełnym spektrum PChN, aż do stadium PChN4. Co istotne, również działanie kardioprotekcyjne omawianych leków jest niezależne od przedziału współczynnika przesączania kłębuszkowego.
Magnez jest jednym z najważniejszych pierwiastków w organizmie człowieka, biorącym udział w wielu procesach fizjologicznych. Stężenie magnezu w organizmie jest wypadkową jego spożycia w diecie, wchłaniania w przewodzie pokarmowym, funkcjonowania i struktury wielu tkanek, w których jest magazynowany oraz procesów wydalania, ulegających zaburzeniu w zaburzeniach czynności nerek. Z uwagi na liczne, swoiste funkcje, magnez nie może być zastąpiony żadnym innym pierwiastkiem, dlatego należy dążyć do utrzymania odpowiedniego stężenia tego pierwiastka w organizmie w stanach fizjologii i patologii. Jedną z metod dostarczania magnezu jest jego suplementacja przy użyciu odpowiednich preparatów. Warto zadbać o to, aby stosowane suplementy pochodziły od renomowanych producentów, przeszły odpowiednie badania jakości i nie zawierały niepożądanych dodatków. W artykule omówiono najważniejsze funkcje magnezu w organizmie człowieka oraz zaburzenia związane z jego niedoborami.
Cukrzyca typu 2 to przewlekła choroba metaboliczna charakteryzująca się podwyższonym poziomem glukozy we krwi. Choroba ta wiąże się z hiperglikemią, insulinoopornością i upośledzeniem wydzielania insuliny. W ostatnich latach w diabetologii pojawiło się wiele nowych możliwości terapeutycznych. Obok najnowszych grup leków, takich jak inhibitory SGLT2 oraz agoniści receptora GLP-1, miejsce w algorytmie leczenia cukrzycy typu 2 znalazły również znane od dawna substancje. Spośród pochodnych sulfonylomocznika najlepszym profilem bezpieczeństwa i skutecznością odznacza się gliklazyd. Szerokie doświadczenie kliniczne w stosowaniu tej substancji, duża ilość badań klinicznych potwierdzających skuteczność i bezpieczeństwo, możliwość zastosowania w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi oraz niski koszt to ważne argumenty, którymi kieruje się lekarz przy wyborze gliklazydu jako leku stosowanego w skojarzeniu z metforminą. Takie połączenie jest najczęściej stosowane u pacjentów bez choroby niedokrwiennej serca przy nieobecności innych czynników zwiększających ryzyko sercowo-naczyniowe, u których nie udało się osiągnąć docelowej wartości HbA1c w trakcie monoterapii metforminą.
W ostatnim czasie znacząco zwiększyła się dostępność dla chorych nowych leków hipoglikemizujących, w tym agonistów GLP-1. Dzięki częściowej refundacji są one osiągalne dla coraz większej grupy chorych na cukrzycę typu 2. Jednakże zapisy ograniczają refundację do grupy chorych, którzy przy zastosowaniu tych leków osiągnęli największe korzyści. Preskrypcja agonistów GLP-1 według rozporządzenia w sprawie refundacji obejmuje następujące grupy chorych: cukrzyca typu 2 u pacjentów leczonych co najmniej dwoma lekami hipoglikemizującymi z HbA1c ≥ 7,5%, z otyłością zdefiniowaną jako BMI ≥ 30 kg/m2 oraz bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym rozumianym jako: potwierdzona choroba sercowo-naczyniowa, uszkodzenie innych narządów objawiające się poprzez białkomocz lub przerost lewej komory lub retinopatię, obecność dwóch lub więcej głównych czynników ryzyka spośród wymienionych powyżej: wiek ≥ 55 lat dla mężczyzn, ≥ 60 lat dla kobiet, dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu.
W leczeniu cukrzycy typu 2 konieczna jest jednocześnie intensyfikacja terapii oraz niejednokrotnie uproszczenie modelu leczenia. Stosowanie preparatów złożonych o stałej proporcji insuliny bazalnej oraz agonisty receptora GLP-1 stało się skuteczną i bezpieczną opcją terapeutyczną, co znalazło odzwierciedlenie w wytycznych towarzystw diabetologicznych. Artykuł przedstawia wyniki badań oraz praktyczne wskazówki z zastosowania połączenia insuliny glarginy U100 oraz liksysenatydu w jednym wstrzyknięciu (iGlarLixi) u pacjentów z cukrzycą typu 2.
Hormony inkretynowe, zależny od glukozy polipeptyd insulinotropowy (GIP, glucose-dependent insulinotropic polypeptide) oraz glukagonopodobny peptyd-1 (GLP-1, glucagon-like peptide-1) zostały odkryte w latach 70. ubiegłego stulecia. Stymulują one sekrecję insuliny w odpowiedzi na spożyty posiłek. W warunkach fizjologicznych są jednak szybko rozkładane przez enzym dipeptydylopeptydazę-4 (DPP-4). Koncepcja hamowania DPP-4 w celu wydłużenia działania GIP i GLP-1 oraz poprawy kontroli glikemii pojawiła się z końcem XX w., a w 2007 r. zarejestrowano w Europie dwa pierwsze inhibitory DPP-4 – sitagliptynę i wildagliptynę. W badaniach klinicznych okazały się one obniżać HbA1c o ok. 0,7%, a przy tym wykazały się minimalnym ryzykiem hipoglikemii, dobrą tolerancją, brakiem istotnych działań niepożądanych i neutralnym wpływem na masę ciała. Ze względu na ich mechanizm działania przypuszczano, że ich stosowanie może się wiązać z dodatkowymi korzyściami ze strony układu krążenia i nerek, jednak w badaniach bezpieczeństwa sercowo-naczyniowego nie wykazano takiego efektu. Obecne zalecenia kliniczne towarzystw naukowych skupiają się na pacjentach z cukrzycą typu 2 i jawną chorobą sercowo-naczyniową na tle miażdżycy lub z jej bardzo wysokim ryzykiem, osobach z niewydolnością serca i nerek, zalecając tym chorym inhibitory sodowo-glukozowego kotransportera-2 i/lub agonistów receptora GLP-1, ale znaczny odsetek pacjentów nie ma tych schorzeń współistniejących i są oni dobrymi kandydatami do wczesnego zastosowania inhibitorów DPP-4.
Wiodącą przyczyną zgonów wśród pacjentów z cukrzycą typu 2 są choroby układu sercowo-naczyniowego. W ostatnich latach podkreśla się, że strategia leczenia cukrzycy typu 2 powinna być oparta o leki o udowodnionym działaniu kardio- i nefroprotekcyjnym, co pozwoli zredukować ryzyko sercowo-naczyniowe i poprawić rokowanie pacjenta. Przykładem takich właśnie leków są agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1). Spośród dostępnych w Polsce preparatów z tej grupy liraglutyd, semaglutyd i dulaglutyd mają udowodnioną przewagę nad placebo w kontekście redukcji ryzyka wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych (dulaglutyd jest skuteczny również w prewencji pierwotnej). Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na rok 2023 agoniści receptora GLP-1 obok inhibitorów kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2) i metforminy są lekami pierwszego wyboru w rozpoczynaniu leczenia cukrzycy typu 2, szczególnie w przypadku pacjentów z grupy bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego, z rozpoznaną już miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, przewlekłą niewydolnością serca, przewlekłą chorobą nerek.
Monitorowanie stężenia glukozy we krwi, obejmujące pomiary w czasie rzeczywistym oraz ocenę retrospektywną, stanowi integralną część leczenia cukrzycy i jest niezbędne u wszystkich chorych. Oznaczenia w czasie rzeczywistym są wykonywane samodzielnie przez pacjentów w ramach samokontroli glikemii (SMBG) przy pomocy glukometrów i systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGMS). Poprawne prowadzenie SMBG wymaga edukacji pacjentów. Stan glukometru, jego błąd oraz umiejętność pacjenta posługiwania się nim powinny być kontrolowane w poradni przynajmniej raz w roku oraz w razie wystąpienia problemów. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne rekomenduje używanie glukometrów spełniających kryteria dokładności zgodne z normą PN-EN ISO 15197:2015. Wśród CGMS, których liczba użytkowników stale rośnie, wyróżnia się systemy do monitorowania w czasie rzeczywistym (rtCGM) oraz systemy z okresowym skanowaniem czujnika (isCGM/FGM). Zalecanym w praktyce klinicznej retrospektywnym wskaźnikiem glikemii jest HbA1c. Oznaczenia HbA1c należy wykonywać u wszystkich chorych na cukrzycę raz w roku, a u pacjentów nieosiągających celów leczenia lub po zmianie sposobu leczenia co najmniej raz na kwartał. Czynnikiem uniemożliwiającym używanie HbA1c jako retrospektywnego wskaźnika glikemii jest zmiana okresu przeżycia erytrocytów. Monitorowanie stężenia glukozy we krwi jest niezbędne do stwierdzenia, czy u pacjenta osiągnięto cele leczenia, oraz stanowi podstawę ewentualnych zmian w postępowaniu.