Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kardiologia

12 sierpnia 2018

NR 14 (Maj 2018)

Konieczność suplementacji niedoboru żelaza łatwo przyswajalnego u pacjentów po zabiegach czy operacjach kardiologicznych lub u osób w wieku podeszłym

0 156

Wstęp: Niedobór żelaza stanowi niezależny czynnik złego rokowania oraz pogorszenia codziennego funkcjonowania chorych po przebytym leczeniu zabiegowym oraz u pacjentów w podeszłym wieku. Niezależnie od przyczyny niedoboru żelaza, jego suplementacja, zwłaszcza w postaci preparatu łatwo przyswajalnego, stanowi kluczowy element postępowania terapeutycznego, który pozwala na osiągnięcie optymalnych efektów w perspektywie zarówno krótko-, jak i długoterminowej. 

Żelazo jest jednym z najważniejszych pierwiastków organizmu zapewniającym na poziomie komórkowym jego prawidłowe funkcjonowanie poprzez szereg procesów oksydacyjno-redukcyjnych, w tym m.in. cytochromów, peroksydaz, katalaz i innych enzymów warunkujących prawidłowy przebieg cyklu Krebsa. Ponadto jest składową hemoglobiny i mioglobiny, a także elementem niezbędnym w metabolizmie nukleotydów oraz dojrzewania i rozwoju komórek organizmu. W organizmie jony żelaza są związane z białkami, a jego eliminacja zachodzi głównie przez nerki. 

Niedobór żelaza, będący jedną z najczęstszych przyczyn niedokrwistości, stanowi niezależny czynnik gorszego rokowania u pacjentów poddawanych zabiegom kardiologicznym oraz u chorych obciążonych przewlekłymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, np. niewydolnością serca. Chociaż powszechnie wiadomo, że niedokrwistość z niedoboru żelaza zwiększa śmiertelność i chorobowość, to jednak izolowany niedobór żelaza (niezwiązany z niedokrwistością) może występować niezależnie i również istotnie przyczyniać się do wystąpienia niekorzystnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, zwłaszcza w grupie osób w wieku podeszłym oraz u tych chorych, u których istnieje zwiększone zapotrzebowanie na żelazo. Udowodnione, negatywne skutki niedoboru żelaza zostały potwierdzone w badaniach przeprowadzonych u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca, u których prowadziły do pogorszenia tolerancji wysiłku, osłabienia mięśni oraz zwiększenia śmiertelności. Dlatego też w zaleceniach Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczących leczenia chorych z niewydolnością serca podkreśla się rolę suplementacji tego pierwiastka nawet u pacjentów niemających objawów, w sytuacji gdy stężenie ferrytyny wynosi < 100 µmol/l lub 100–200 µmol/l przy jednoczesnej saturacji transferryny poniżej 20%, celem zwiększenia wydolności i poprawy jakości życia tych chorych.

Przyczyny i konsekwencje niedoboru żelaza

Głównymi czynnikami prowadzącymi do niedoboru żelaza są m.in. jego nieprawidłowe wchłanianie z przewodu pokarmowego (w przebiegu takich chorób jak celiakia 
czy choroba Leśniowskiego-Crohna), choroba nowotworowa, choroba pasożytnicza, interakcje lekowe, dializoterapia, nadmiar mikroelementów zmniejszających wchłanianie jonów żelaza, tj. jony fosforu lub wapnia.Najczęstszą jednak przyczyną niedoboru żelaza jest jego niedostateczna suplementacja. To właśnie niedostateczna podaż żelaza w stosunku do zapotrzebowania organizmu skutkuje zaburzoną pracą mitochondriów i enzymów, indukuje apoptozę komórek, a w konsekwencji prowadzi do niekorzystnego remodelingu serca, zmniejszonej jakości życia, zwiększonej chorobowości, zmniejszenia tolerancji wysiłku i do przedwczesnej śmiertelności. Zmniejszone stężenie żelaza u chorych z rozpoznaną niewydolnością serca skutkuje pogorszeniem funkcji skurczowej lewej komory serca i prowadzi do nasileniem objawów choroby. 

U wielu pacjentów z pozabiegowym niedoborem żelaza, zwłaszcza skutkującym anemią, jego doustna suplementacja jest długotrwała, gdyż wchłanianie preparatów żelaza w tym czasie wynosi co najwyżej 20%. Co więcej, w sytuacji niedoboru żelaza w organizmie jego wchłanianie jest odwrotnie proporcjonalne do dawki suplementu i wprost proporcjonalne do stopnia jego niedoboru. W aspekcie potencjalnych korzyści z wyrównania niedoborów żelaza ważne jest zatem takie dobranie preparatu, aby wchłanianie było odpowiednio wysokie. 

Niedobór żelaza w aspekcie zabiegów kardiologicznych

Niedobór żelaza po zabiegach kardiologicznych oraz innych niekardiologicznych operacjach lub zabiegach związany jest z procesem tzw. reakcji ostrej fazy, który stanowi odpowiedź na przeprowadzony zabieg. Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za ww. proces jest aktywacja kaskady interleukin, która prowadzi do spadku stężenia żelaza w ciągu 4–8 tygodni po zabiegu, a w konsekwencji najczęściej również do niedokrwistości mikrocytarnej, która istotnie pogarsza rokowanie tych chorych. 

Zanim jednak dojdzie do wystąpienia niedokrwistości mikrocytarnej lub zaniku błon śluzowych w konsekwencji niedoboru żelaza, wcześniej bardzo często następuje istotne ograniczenie sprawności fizycznej i umysłowej, obniżenienie koncentracji, zmniejszenie odporności lub wystąpienie arytmii. U wielu pacjentów z pozabiegowym niedoborem żelaza, zwłaszcza skutkującym anemią, jego doustna suplementacja jest długotrwała, gdyż wchłan...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Choroby Cywilizacyjne w Praktyce Lekarskiej – Kardiologia i diabetologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy