Cukrzyca typu 1 (T1D) jest przewlekłą chorobą autoimmunologiczną prowadzącą do destrukcji komórek β trzustki i bezwzględnego niedoboru insuliny wymagającą przewlekłej insulinoterapii. Pomimo postępu technologicznego, obejmującego nowoczesne preparaty analogów insulin, systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM – Continuous Glucose Monitoring) oraz hybrydowe i automatyczne systemy podawania insuliny (HCL – Hybrid Closed-Loop, AID – Automated Insulin Delivery) wielu pacjentów nie osiąga optymalnej kontroli metabolicznej, a ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych pozostaje podwyższone. W ostatnich latach obserwuje się narastającą częstość nadwagi i otyłości w populacji osób z T1D, zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Przyrost masy ciała sprzyja rozwojowi insulinooporności, co zwiększa zapotrzebowanie na insulinę i nasila wahania glikemii, pogarszając długoterminowe rokowanie metaboliczne i sercowo-naczyniowe [1].
POLECAMY
W odpowiedzi na te wyzwania rośnie zainteresowanie terapiami wspomagającymi insulinoterapię – ukierunkowanymi nie tylko na poprawę kontroli glikemii, ale także na redukcję masy ciała i zapotrzebowania na insulinę. Agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1 RA), leki powszechnie stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości, stanowią jedną z najbardziej obiecujących opcji terapeutycznych w tym zakresie [2, 3]. GLP-1 jest fizjologicznym hormonem inkretynowym o wielokierunkowym działaniu metabolicznym i pozametabolicznym obejmującym regulację wydzielania insuliny i glukagonu, opóźnianie opróżniania żołądka, hamowanie łaknienia oraz korzystny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy i układ sercowo-naczyniowy. Coraz więcej danych wskazuje, że ośrodkowe mechanizmy działania agonistów GLP-1, związane z regulacją apetytu i zachowań żywieniowych, mogą mieć szczególne znaczenie u pacjentów z T1D i współistniejącą otyłością [2, 3].
Pomimo braku rejestracji agonistów GLP-1 w leczeniu T1D oraz braku rekomendacji do ich rutynowego stosowania w aktualnych wytycznych dostępne dane kliniczne sugerują, że leki te mogą stanowić wartościową opcję terapeutyczną u wybranych pacjentów – pod warunkiem indywidualizacji leczenia, edukacji i ścisłego monitorowania bezpieczeństwa [2, 3].
Mechanizm działania i kliniczne wykorzystanie agonistów receptora GLP-1
Agoniści receptora GLP-1 są syntetycznymi analogami endogennego hormonu inkretynowego GLP-1 wydzielanego przez komórki L jelita cienkiego w odpowiedzi na spożycie pokarmu. GLP-1 odgrywa kluczową rolę w regulacji metabolizmu glukozy, kontroli apetytu oraz homeostazy energetycznej [4, 5]. Receptor GLP-1 jest receptorem sprzężonym z białkiem G, szeroko obecnym nie tylko w komórkach β i α trzustki, ale również w ośrodkowym układzie nerwowym, przewodzie pokarmowym, sercu, nerkach oraz śródbłonku naczyniowym [6, 7]. Aktywacja receptora GLP-1 prowadzi do wzrostu wewnątrzkomórkowego stężenia cAMP oraz aktywacji szlaków sygnałowych zależnych od kinazy białkowej A. W komórkach β trzustki skutkuje to nasileniem wydzielania insuliny w sposób zależny od aktualnego stężenia glukozy, co tłumaczy niskie ryzyko hipoglikemii podczas monoterapii GLP-1 RA [8, 9].
Równocześnie dochodzi do hamowania wydzielania glukagonu przez komórki α, co zmniejsza wątrobową produkcję glukozy i ogranicza poposiłkową hiperglikemię [7].
Z perspektywy cukrzycy typu 1 szczególne znaczenie ma fakt, że działanie agonistów GLP-1 nie ogranicza się wyłącznie do efektów zależnych od insuliny. W badaniach eksperymentalnych i klinicznych wykazano, że GLP-1 RA mogą wpływać na utrzymanie resztkowej funkcji komórek β poprzez hamowanie apoptozy, stymulację proliferacji oraz aktywację czynników transkrypcy...
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co trzy miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzie i artykuły tworzone przez ekspertów-praktyków. Pogłębiaj wiedzę, pracuj sprawniej i bądź przygotowany na najbardziej skomplikowane przypadki.
