Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diabetologia

26 sierpnia 2022

NR 31 (Sierpień 2022)

Makroangiopatia w cukrzycy typu 1 w wieku młodzieńczym: czynniki ryzyka, możliwości prewencji i leczenia farmakologicznego

0 78

Choroby układu sercowo-naczyniowego (CVD) pozostają główną przyczyną śmiertelności w cukrzycy typu 1 (T1D). Klinicznie istotne powikłania CVD występują rzadko w wieku dziecięcym, jednak wczesne markery CVD i przedkliniczne zmiany mogą ujawniać się już w okresie dojrzewania. Podczas gdy w ostatnich latach dokonano znaczącego postępu w zmniejszeniu częstości występowania i leczeniu mikronaczyniowych powikłań T1D, brak jest podobnych obserwacji dla zmniejszenia powikłań makronaczyniowych. Gromadzone ostatnio dowody sugerują, że wyniki interwencji farmakologicznej z zastosowaniem statyn i inhibitorów ACE są zachęcające. Rośnie liczba dowodów podkreślających potrzebę podejścia do prewencji obejmującej całe życie od dzieciństwa. W artykule podsumowano dane dotyczące tradycyjnych i nowych czynników ryzyka CVD, możliwości nieinwazyjnej oceny zmian naczyniowych, przyszłe kierunki badań nad CVD u dzieci z T1D. Omówiono możliwości wczesnej identyfikacji, prewencji i leczenia czynników ryzyka CVD zgodnie z zaleceniami towarzystw naukowych.

Cukrzyca typu 1 (T1D) jest najczęstszą obecnie chorobą przewlekłą wieku dziecięcego, na którą choruje ponad 1,1 miliona osób poniżej 19. roku życia na całym świecie [1], a częstość występowania wzrasta o około 3,5% rocznie [2]. Pacjenci z T1D doświadczają nadmiernej zachorowalności i skróconej średniej długości życia w porównaniu z ogólną populacją [3]. Ostatnie duńskie badanie oceniające śmiertelność wśród dzieci i młodych dorosłych wykazało, że osoby z T1D miały siedmiokrotnie większą śmiertelność z wszystkich przyczyn i 11-krotnie większą śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych niż ich rówieśnicy bez cukrzycy [4]. 
Obciążenie zdrowia publicznego związane z T1D wynika w dużej mierze z towarzyszących jej powikłań naczyniowych dotyczących nerek, oczu oraz układu nerwowego i sercowo-naczyniowego, które obniżają jakość życia osób, długość życia oraz stanowią znaczne obciążenie ekonomiczne dla systemów opieki zdrowotnej [5].
Choroba sercowo-naczyniowa (CVD), głównie w postaci choroby wieńcowej, jest główną przyczyną śmiertelności u osób z T1D [6]. U osób z T1D obserwuje się wcześniejszy początek zdarzeń sercowo-naczyniowych i większą związaną z nimi śmiertelność w porównaniu z rówieśnikami bez cukrzycy [7]. Zapobieganie CVD opiera się na możliwości dotarcia do osób z grupy wysokiego ryzyka na wczesnym etapie, kiedy uszkodzenie naczyń jest odwracalne i możliwe [5]. Wymaga to identyfikacji kluczowych czynników ryzyka i wdrożenia dostosowanych interwencji zarówno niefarmakologicznych, jak i farmakologicznych. 
Celem tej pracy jest przedstawienie przeglądu czynników ryzyka kardiometabolicznego i postępowania z nimi u dzieci i młodzieży z T1D. 

POLECAMY

Patogeneza wczesnych zmian naczyniowych

Rozwój miażdżycy jest złożonym, zaczynającym się w dzieciństwie i przez wiele początkowych lat utajonym procesem. Kliniczna manifestacja zmian naczyniowych zazwyczaj jest wykrywana w wieku dorosłym. Należy jednak pamiętać, że wczesne zmiany są potencjalnie możliwe do zmodyfikowania lub wręcz odwrócenia. Inicjujące stadium rozwoju procesu reprezentuje dysfunkcja śródbłonka. Charakteryzuje się brakiem równowagi pomiędzy produkcją i biodostępnością czynników rozszerzających i kurczących ścianę naczynia. W przebiegu cukrzycy głównym czynnikiem wpływającym na procesy upośledzonej syntezy, a zwiększonej degradacji tlenku azotu, jest hiperglikemia. Według najnowszych doniesień nie tylko przewlekła hiperglikemia jest toksyczna dla komórek śródbłonka. Również duże wahania stężenia glukozy, określone jako zmienność glikemii (ang. glucose variability, GV) mają udokumentowany udział zarówno w początkowej dysfunkcji śródbłonka, jak i dalszych etapach rozwoju procesu miażdżycowego. Biochemiczne mechanizmy odpowiedzialne za rozwój powikłań związanych z hiperglikemią obejmują: szlak poliolowo-sorbitolowy, szlak heksozaminowy, aktywację kinazy białkowej C, tworzenie zaawansowanych, końcowych produktów glikacji (ang. advanced glycation end products, AGEs) oraz tworzenie wolnych rodników tlenowych. Dysfunkcja śródbłonka towarzyszy następnie zmianom bardziej zaawansowanym. W patogenezie procesu istotną rolę odgrywa przewlekłe zapalenie ściany naczynia oraz tworzenie złogów lipidów, najpierw w postaci komórek piankowatych, a następnie złogów, aż do typowych blaszek miażdżycowych [5, 7–10].
Progresja procesu miażdżycowego zależy od intensywności oraz współwystępowania kilku czynników ryzyka u jednego pacjenta. Potwierdzono, że u pacjentów z cukrzycą czynniki ryzyka mają tendencję do kumulowania się. U młodych pacjentów w szczególności duża jest częstość nadwagi i otyłości i związanej z nimi insulinooporności. Z tego powodu insulinooporność staje się problemem również w przypadku cukrzycy typu 1. Dowiedziono również, że zmniejszenie intensywności i liczby czynników ryzyka powoduje poprawę czynności śródbłonka i opóźnia progresję procesu miażdżycowego. Wobec tych dowodów niezwykle istotne stało się wczesne wykrywanie i rozwój strategii prewencyjnych u młodych pacjentów z rozpoznaną cukrzycą celem opóźnienia u nich rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego [5, 7–15]. 

Czynniki ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1

Hiperglikemia
Hiperglikemia przyczynia się do CVD w T1D poprzez kilka mechanizmów, w tym powoduje dysfunkcję śródbłonka i sztywność tętnic [16, 17]. Badania przeprowadzone wśród pacjentów dorosłych potwierdzają związek między hiperglikemią a CVD. Dane dotyczące związku między kontrolą glikemii a CVD są zdecydowanie słabsze w populacji wieku rozwojowego, ponieważ brakuje długoterminowych badań u dzieci z T1D, a zdarzenia CVD zwykle nie występują aż do wieku dorosłego. Badania pediatryczne polegają na nieinwazyjnych metodach obrazowania w celu określenia wczesnych zmian naczyniowych. W badaniu SEARCH CVD stwierdzono związek między pogarszającą się kontrolą glikemii a zwiększoną sztywnością tętnic [18, 19]. W tej samej kohorcie poprawa kontroli glikemii eliminowała różnice w cIMT między nastolatkami z T1D a zdrowymi równolatkami, co może potwierdzać związek między cIMT a HbA1c [20]. W związku z tym potrzebne są badania długoterminowe w pediatrii w celu określenia wpływu kontroli glikemii na wyniki CVD, jednak badania te będą wymagały wieloletniej obserwacji [21]. 

Nadciśnienie tętnicze krwi
Częstość występowania nadciśnienia u młodzieży z T1D wynosi 4–7%, według niektórych publikacji nawet do 20%, co jest wartością zdecydowanie wyższą niż 1–5% spotykane u młodzieży bez T1D [22]. Czynniki ryzyka nieprawidłowych wzorców ciśnienia tętniczego i nadciśnienia u młodzieży z T1D obejmują otyłość, dysfunkcję autonomiczną i hiperglikemię [23, 24]. W badaniu DCCT dalsze obniżenie ciśnienia tętniczego do wartości < 120/70 mmHg wiązało się z istotnie niższym ryzykiem niekorzystnych wyników nerkowych w porównaniu z ≤ 130/80 mmHg [25]. Podczas gdy w pediatrycznej T1D nie ma badań długoterminowych z twardymi wynikami sercowo-naczyniowymi, dane sugerują, że uszkodzenie narządów docelowych z powodu nadciśnienia tętniczego rozpoczyna się w młodości. W badaniu SEARCH CVD nadciśnienie było związane ze sztywnością tętnic i podwyższoną cIMT [20]. Ponadto w badaniu z 24-godzinnym ambulatoryjnym monitorowaniem ciśnienia krwi stwierdzono, że upośledzenie nocnego obniżenia SBP wiąże się z wyższą wartością cIMT. W związku z tym na podstawie ekstrapolacji z przekrojowych badań pediatrycznych i danych dotyczących osób dorosłych PTD, ADA i ISPAD zalecają docelowe ciśnienie krwi ≤ 90 percentyla dla wieku, płci i wzrostu.

Dyslipidemia
Podwyższone stężenie cholesterolu jest jednym z najważniejszych metabolicznych czynników ryzyka rozwoju i progresji miażdżycy u osób bez i z cukrzycą. Badania autopsyjne dzieci i młodych dorosłych potwierdziły istotny związek wyższych stężeń cholesterolu LDL i niskiego stężenia cholesterolu HDL z rozwojem wczesnych zmian miażdżycowych. Dyslipidemia u dzieci istotnie wpływa na wzrost wartości wskaźnika IMT. W cukrzycy nieprawidłowa kontrola glikemii wpływa na metabolizm lipidów poprzez różne mechanizmy. U młodzieży z T1D stwierdza się wysoką częstość występowania dyslipidemii [26]. Wykazano utrzymujące się przez 10 lat nieprawidłowe stężenia cholesterolu całkowitego, HDL-C i LDL-C u amerykańskiej młodzieży z T1D, przy czym u 28% i 11% stężenie LDL-C wynosiło odpowiednio ≥ 130 i 160 mg/dl [27].
Wykazano, że podwyższenie poziomu A1c prowadzi do podwyższenia poziomu cholesterolu LDL, a zatem młodzież z nieoptymalnie kontrolowaną cukrzycą ma bardziej aterogenny profil lipidowy niż młodzież bez T1D. Ponadto wskaźniki aterogennych podtypów cholesterolu LDL, takich jak podwyższony poziom ApoB i podwyższone małe, gęste cząstki LDL, są większe u młodzieży z T1D niż u młodzieży bez cukrzycy niezależnie od kontroli metabolicznej [28].
Expert Panel on Blood Cholesterol Levels in Children and Adolescents kategoryzuje dyslipidemię jako cholesterol całkowity > 200 mg/dl (5,2 mmol/l), HDL-C < 35 mg/dl (0,91 mmol/l), LDL-C > 160 mg/dl (4,1 mmol/l) lub TG > 150 mg/dl (1,7 mmol/l). PTD, ISPAD i ADA zalecają dla populacji pediatrycznej cele wynoszące: LDL-C < 100 mg/dl; HDL-C > 35 mg/dl; TG < 150 mg/dl. Cel LDL-C < 100 mg/dl (2,6mmol /L) jest dodatkowo wspierany przez dane z badania z udziałem dorosłych z T1D w wieku młodzieńczym, gdzie LDL-C powyżej tego progu wiązało się ze zwiększonym ryzykiem CVD.

Otyłość 
Otyłość jest uważana za ważny czynnik ryzyka CVD u młodzieży, który jest zwiększany między innymi przez intensywną insulinoterapię i jest coraz częściej rozpoznawany u osób z T1D [29]. Częstość występowania otyłości została ostatnio określona na 37% w grupie dorosłych z nowo rozpoznaną T1D. Podobne tendencje obserwuje się również w grupach młodzieży z T1D [19, 30]. W badaniu SEARCH częstość występowania nadwagi u młodzieży z T1D (wiek 3–19 lat) była większa w porównaniu z ich rówieśnikami bez cukrzycy (22,1% vs. 16,1%) [30]. Rosnąca częstość występowania nadwagi i otyłości w T1D prawdopodobnie odzwierciedla tendencje w populacji ogólnej, ale może być również związana z efektami poprawy kontroli glikemii za pomocą intensywnych terapii insulinowych oraz obawą przed hipoglikemią prowadzącą do ograniczenia ćwiczeń i zwiększenia spożycia węglowodanów. Niezależnie od czynników sprzyjających większa częstość występowania nadwagi i otyłości u młodzieży z T1D zwiększa ich życiowe ryzyko wczesnej śmierci z powodu CVD. 
Oporność na insulinę jest kolejnym uznanym elementem metabolicznym T1D. Młodzież i dorośli z T1D są insulinooporni, nawet w porównaniu z normoglikemicznymi rówieśnikami o podobnym dojrzewaniu płciowym, składzie ciała, stężeniu lipidów i aktywności fizycznej. Co więcej, insulinooporność nie jest bezpośrednią funkcją złej kontroli glikemii, ponieważ współczesne badania wykazują również insulinooporność u szczupłej młodzieży z T1D, pomimo współczesnego postępu technologicznego i lepszej kontroli glikemii. Mechanizmy leżące u podstaw związku między insulinoopornością a rozwojem i progresją CVD w T1D, choć coraz częściej rozpoznawane, pozostają nie do końca poznane [7].

Czynniki ryzyka stylu życia

Młodzież z T1D prowadzi bardziej spoczynkowy tryb życia i jest mniej sprawna fizycznie w porównaniu z rówieśnikami bez cukrzycy [31]. Aktywność fizyczna była silnie związana z kontrolą glikemii w badaniu DPV [32]. Ponadto zdolność do wysiłku fizycznego była związana ze zdrowiem nerek i insulinoopornością [29], głównymi czynnikami determinującymi CVD, u młodzieży z T1D. Regularne ćwiczenia fizyczne u młodzieży z T1D mogą pomóc w osiągnięciu kilku celów związanych z czynnikami ryzyka CVD, w tym w obniżeniu wartości HbA1c, triglicerydów i cholesterolu całkowitego [33]. Podczas gdy nieprawidłowe żywienie jest coraz częściej rozpoznawanym czynnikiem ryzyka CVD, a wytyczne terapii żywieniowej wykazały poprawę czynników ryzyka CVD u dorosłych z T2D, badania analizujące specyficzny wpływ makroskładników diety na zdrowie sercowo-naczyniowe w CT1 dostarczyły niejednoznacznych wyników. Potrzebne są dane do opracowania wytycznych żywieniowych specyficznych dla osób z T1D w celu optymalizacji kontroli glukozy, wzrostu, zdrowej masy ciała i wyników sercowo-naczyniowych. Palenie tytoniu nie jest czynnikiem ryzyka ograniczonym do dorosłych z T1D, 20% młodzieży z T1D w badaniu SEARCH zgłosiło aktualne palenie [34]. Sen jest kolejnym ważnym czynnikiem ryzyka CVD, ponieważ zmiany w ilości lub jakości snu powodują zmiany w regulacji apetytu i sytości, aktywności współczulnego układu nerwowego i dysfunkcji metabolicznej. Stres i depresja są coraz częściej uznawane za czynniki przyczyniające się do złej kontroli glikemii w T1D. Rzeczywiście, stresujące wydarzenia życiowe u młodzieży z T1D wiążą się z gorszą kontrolą glikemii, a dobre wsparcie rodziny pomaga obniżyć HbA1c. I odwrotnie, stres w rodzinie może skutkować gorszą kontrolą glikemii, chociaż jest to prawdopodobnie dwukierunkowe. Ogólny niepokój rodziców jest związany z objawami depresji i gorszą samoopieką oraz kontrolą glikemii [7].

Nieinwazyjne metody oceny zmian naczyniowych u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1

Powstały metody badawcze pozwalające wykryć wczesne zmiany czynnościowe i strukturalne w obrębie układu sercowo-naczyniowego zależne od miażdżycy. Te nieprawidłowości są uznanymi markerami subklinicznej miażdżycy tętnic, zaś dedykowane im badania diagnostyczne są nietraumatyzujące, umożliwiają obrazowanie w czasie rzeczywistym, charakteryzują się dużą czułością i powtarzalnością. W populacji wieku rozwojowego znalazły zastosowanie:

  • ocena grubości kompleksu błony wewnętrzno-środkowej (IMT, ang. intima-media thickness) tętnicy szyjnej wspólnej (z odniesieniem uzyskanego wyniku do norm dla wieku i płci) [35], 
  • ocena sztywności tętnic (złotym standardem jest obliczenie prędkości fali tętna, PWV, ang. pulse wave velocity), 
  • ocena rozszerzalności tętnicy ramiennej w wyniku przekrwienia reaktywnego – FMD (ang. flow mediated dilation).

Ocena IMT u osób zdrowych, w tym dzieci i młodzieży, wykazała wzrost wskaźnika IMT z wiekiem i zależność od płci badanych. U dzieci i młodzieży z cukrzycą wartość IMT jest większa niż u zdrowych rówieśników. Wielkość IMT zależy od stopnia wyrównania metabolicznego cukrzycy, czasu trwania choroby i stosowanych dawek insuliny. Odnotowano związek IMT z występowaniem albuminurii i retinopatii cukrzycowej z wielkością ciśnienia tętniczego krwi i stężeniem lipidów w surowicy. 
Chorzy na cukrzycę cechują się większą sztywnością naczyń niż osoby zdrowe. Sztywność naczyń u pacjentów diabetologicznych rośnie z wiekiem i z czasem trwania cukrzycy, wykazuje związek z wyrównaniem metabolicznym cukrzycy, poziomem insulinowrażliwości, obecnością innych powikłań narządowych choroby i czynników ryzyka miażdżycy. 
Śródbłonek naczyniowy jest specyficznym, samodzielnym narządem pełniącym rozmaite funkcje para-, endo- i autokrynne. Odpowiedzialny jest w dużej mierze za homeostazę i napięcie ściany naczyniowej. Dysfunkcja śródbłonka jest pierwszą nieprawidłowością stwierdzaną w rozwoju miażdżycy. Opracowano metody nieinwazyjne oceny zaburzeń czynności śródbłonka naczyniowego poprzez pomiar rozszerzalności naczyń związanej ze wzrostem przepływu w tętnicach ramiennych (najczęściej) i udowych. W cukrzycy typu 1 stwierdza się upośledzenie czynności śródbłonka, dotyczy to także dzieci. FMD zależy od czasu trwania cukrzycy, stopnia kontroli metabolicznej, rodzaju insulinoterapii (na korzyść CPWI), współistnienia powikłań oraz obecności dodatkowych czynników ryzyka makroangiopatii [36–40].

Postępowanie niefarmakologiczne i farmakologiczne

Poprawa kontroli glikemii w T1D prowadzi do znacznego zmniejszenia ryzyka CVD. Cele glikemiczne American Diabetes Association zostały ostatnio obniżone i są obecnie zharmonizowane z celem ISPAD, jakim jest hemoglobina A1c < 7,5% dla dzieci z cukrzycą w wieku < 18 lat. Niestety, dane krajowe i międzynarodowe konsekwentnie opisują, że młodzież z T1D nie osiąga docelowych wartości glikemii. W Stanach Zjednoczonych szczególnie młodzież z mniejszości ma trudności z osiągnięciem docelowych wartości glikemii. Młodzież w późnym okresie nastoletnim i młodzi dorośli w latach wschodzącej dorosłości we wczesnych latach 20. wykazują większą wartość HbA1c niż młodsza młodzież, co sugeruje, że zwiększona autonomia w zadaniach związanych z zarządzaniem cukrzycą oraz konkurujące kwestie społeczne i emocjonalne w tym wrażliwym okresie przyczyniają się do hiperglikemii i niekontrolowanej cukrzycy. Postęp technologiczny w zakresie podawania insuliny również przyczynia się do poprawy kontroli glikemii. Terapia pompą insulinową z ciągłym monitorowaniem stężenia glukozy (CGM – continuous glucose monitoring system) przyniosła większą poprawę A1c niż wielokrotne codzienne wstrzyknięcia w trwającym 1 rok randomizowanym badaniu klinicznym. Zintegrowanie ciągłego monitorowania glukozy i pompy insulinowej z technologiami pętli zamkniętej/sztucznej trzustki zwiększa czas działania glukozy w zakresie docelowym. Oprócz terapii przywracających lub zastępujących funkcję komórek beta konieczne są dalsze postępy w zakresie zautomatyzowanego podawania insuliny, które mogą uprościć samoopiekę nad chorymi na cukrzycę, aby umożliwić większości młodych ludzi osiągnięcie optymalnej kontroli glikemii w celu zmniejszenia ryzyka CVD. Stosowanie CGM stało się ważnym narzędziem do proaktywnego zarządzania stężeniem glukozy i poprawy kontroli glikemii, przy czym regularne stosowanie GCM wiąże się ze zmniejszeniem stężenia HbA1c i ryzyka hipoglikemii [41]. Ukierunkowanie zmienności glukozy mogłoby pomóc w zapobieganiu powikłaniom cukrzycy, ale dostępne są skąpe dane dotyczące T1D, zwłaszcza w populacji dziecięcej [42]. 
Międzynarodowe wytyczne dotyczące cukrzycy dziecięcej zalecają interwencje dotyczące stylu życia (dieta i aktywność fizyczna) jako pierwsze kroki w celu kontroli dyslipidemii i nadciśnienia tętniczego przed wdrożeniem interwencji farmakologicznych. Początkowe leczenie podwyższonego ciśnienia tętniczego obejmuje modyfikację diety i zwiększenie wysiłku fizycznego, ale jeśli cele nie zostaną osiągnięte w ciągu 3–6 miesięcy, należy rozważyć interwencje farmakologiczne. Leki przeciwnadciśnieniowe powinny być wdrożone wcześniej w przypadku obecności jawnego nadciśnienia. Podobnie w przypadku wysokich stężeń lipidów początkowo zalecane leczenie opiera się na planie żywieniowym ograniczającym tłuszcze nasycone do 7% całkowitych kalorii i cholesterol w diecie do 200 mg/dobę. Następnie należy wprowadzić statynę, jeśli nie zostaną osiągnięte docelowe wartości LDL-cholesterolu. Jednakże, podobnie jak w przypadku HbA1c, dowody wskazują, że większość młodzieży z T1D nie osiąga zalecanych celów dotyczących ciśnienia tętniczego i lipidów. Jest to alarmujące, ponieważ suboptymalne cele dla tych czynników ryzyka prowadzą do gorszych wyników sercowo-nerkowych, wrażliwości na insulinę i sprawności krążeniowo-oddechowej [9]. Ostatnie badania zwróciły uwagę na inercję terapeutyczną związaną z leczeniem tych czynników ryzyka u młodzieży z T1D, z niskimi wskaźnikami stosowania leków przeciwnadciśnieniowych lub obniżających poziom lipidów, nawet gdy istnieją wskazania do ich wdrożenia [28]. Dane z rejestru T1D Exchange wskazują, że stosowanie statyn wynosiło 2% u osób w wieku 10 do < 18 lat, 4% u osób w wieku 18 do < 25 lat, natomiast wzrosło do 21% u uczestników w wieku 25–40 lat. Potwierdza to inne najnowsze badanie, w którym tylko 42% młodzieży z T1D, która spełniała kryteria terapii statynami, otrzymało tę interwencję.
Nadal trwa dyskusja na temat potencjalnych korzyści związanych z dodaniem metforminy do leczenia insuliną u młodzieży z T1D. Metaanaliza z 2017 roku nie poparła dowodów na lepszą kontrolę glikemii z dodaniem metforminy, chociaż jej stosowanie wiązało się z niewielkim zmniejszeniem całkowitej dziennej dawki insuliny i BMI. Ostatnie badania u młodzieży z T1D dostarczyły pewnego wsparcia dla stosowania metforminy w celu poprawy wrażliwości na insulinę i profilu ryzyka CVD. Trzymiesięczna interwencja z metforminą prowadziła do większej poprawy wrażliwości na insulinę w porównaniu z placebo. Konieczne są dalsze większe badania w celu potwierdzenia tych wyników i dostarczenia dodatkowych dowodów, zanim metformina będzie mogła być zalecana jako terapia wspomagająca w T1D.
AdDIT (Adolescent Type 1 Diabetes Cardio-Renal Intervention Trial) było pierwszym dużym randomizowanym badaniem klinicznym oceniającym stosowanie inhibitorów ACE i statyn w okresie dojrzewania w celu ochrony przed powikłaniami naczyniowymi T1D. Badanie wykazało, że statyny mogą zmniejszyć ekspozycję na wysokie stężenie lipidów, a inhibitory ACE mogą zmniejszyć liczbę nowych przypadków mikroalbuminurii; zmiany, które potencjalnie mogą prowadzić do ochrony przed przyszłymi powikłaniami. Badanie dostarczyło również uspokajających danych na temat profilu bezpieczeństwa obu leków w tej grupie wiekowej. Ogólne przestrzeganie zaleceń podczas 2–4-letniego okresu badania wynosiło 75–80%, chociaż z czasem uległo pogorszeniu, co podkreśla potrzebę zastosowania strategii wzmacniających przestrzeganie zaleceń w celu uzyskania maksymalnych korzyści z tych interwencji. Należy również zająć się potencjalnymi barierami w leczeniu dyslipidemii i nadciśnienia, na które napotykają młodzi pacjenci i ich rodzice. Ostatnie dane z badań wskazują, że ich główne problemy to niewystarczające wsparcie w zakresie zmiany stylu życia, brak pewności siebie w zakresie przestrzegania zmian stylu życia oraz kontroli ciśnienia tętniczego i stężenia lipidów [43–46].

Wnioski

Powikłania naczyniowe i związana z nimi przyszła chorobowość i śmiertelność pozostają dużym problemem młodzieży z T1D. Wysoka częstość występowania czynników ryzyka kardiometabolicznego w tej młodej populacji sugeruje potrzebę wczesnych interwencji w celu przeciwdziałania czynnikom ryzyka, aby zapobiec przyszłym C...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Choroby Cywilizacyjne w Praktyce Lekarskiej – Kardiologia i diabetologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy