Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kardiologia

4 czerwca 2019

NR 18 (Maj 2019)

Depresja i przewlekła niewydolność serca – czy to już codzienność?
Depression and chronic heart failure – is it everyday reality?

0 8

W ciągu ostatnich trzech dekad dokonał się znaczący postęp w zakresie terapii chorób sercowo-naczyniowych. W oczywisty sposób przekłada się to na poprawę wskaźników przeżywalności, ale jednocześnie prowadzi do istotnego zwiększenia się populacji chorych z przewlekłą niewydolnością serca (PNS). Szacuje się, że u 30–36% pacjentów z PNS występują zaburzenia depresyjne, których częstość oraz nasilenie silnie korelują z zaawansowaniem niewydolności serca. Zgodnie z publikowanymi danymi, depresja wywiera istotny, niekorzystny wpływ na przebieg PNS. Jest ona bowiem związana z pogorszeniem jakości życia i nasileniem objawów niewydolności serca, a przede wszystkim stanowi niezależny predyktor zgonu oraz hospitalizacji z powodu dekompensacji PNS, zwiększając o ponad 40% ryzyko niekorzystnych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Jak pokazują badania, leczenie depresji u chorych z PNS jest bezpieczne i pozwala na uzyskanie remisji nawet u 75% pacjentów. Jednak co najistotniejsze, skuteczne leczenie depresji wiąże się ze znamienną redukcją częstości zdarzeń sercowo-
-naczyniowych w obserwacji odległej.

 

In last 3 decades, major advances in therapy of cardiovasccular diseases have been achieved. These achievements are clearly associated with improvement in the survival indices, however at the same time they lead to significant increase in the incidence of chronic heart failure (CHF). It is estimated, that 30-36% of CHF patients are burdened with depression. Of note, depression incidence and severity of its symptoms are strictly correlated with severity of heart failure. According to published data, depression has deleterious impact on prognosis in CHF population, being associated with worsening in quality of life and CHF symptoms. Besides, depression has been proved to be the independent predictor of all-cause mortality and hospitalization due CHF decompensation, leading to over 40% increase in the incidence of major adverse cardiac events. On the basis of the published studies, treatment of depression in this population seems to be safe and allows to achieve remission even in 75% of CHF patients. What is most important, effective treatment of depression may be associated with significant improvement in long-term prognosis.

Wciągu ostatnich trzech dekad dokonał się znaczący postęp w zakresie terapii chorób sercowo-naczyniowych. W leczeniu pacjentów ze schorzeniami kardiologicznymi lekarze posługują się zarówno nowoczesną farmakoterapią, jak i coraz bardziej powszechnymi zabiegami z zakresu kardiologii inwazyjnej oraz elektroterapii. W oczywisty sposób przekłada się to na poprawę wskaźników przeżywalności, ale jednocześnie prowadzi do istotnego zwiększenia się populacji chorych z zaawansowanym stadium przewlekłej niewydolności serca (PNS). Lecząc pacjentów z PNS, pamięta się o zasadach optymalnej farmakoterapii, dążąc m.in. do stosowania maksymalnej tolerowanej dawki antagonisty receptora beta-adrenergicznego czy inhibitora enzymu konwertującego angiotensynę, rozważa się implantację urządzeń wysokoenergetycznych (kardiowertera-defibrylatora czy układu resynchronizującego z opcją kardiowersji-defibrylacji) w celu profilaktyki nagłego zgonu sercowego oraz poprawy rokowania czy w końcu planuje się przezskórne i chirurgiczne zabiegi rewaskularyzacji tętnic wieńcowych. Przy tak złożonych i nowoczesnych formach terapii bardzo często bagatelizuje się bądź całkowicie zaniedbuje kwestię wpływu czynników psychospołecznych na ryzyko rozwoju i przebieg chorób sercowo-naczyniowych. Jak pokazują liczne doniesienia i co podkreślają również rekomendacje Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (European Society of Cardiology – ESC) dotyczące zapobiegania chorobom serca i naczyń, czynniki psychospołeczne przyczyniają się zarówno do zwiększonego ryzyka rozwoju schorzeń sercowo-naczyniowych, jak i pogorszenia przebiegu klinicznego oraz rokowania w tych jednostkach chorobowych [1]. Wśród tych czynników do najistotniejszych zalicza się: depresję, lęk, niski status społeczno-ekonomiczny, stres w pracy i w życiu rodzinnym, brak wsparcia społecznego oraz osobowość typu D (charakteryzowaną przez dwa wymiary: negatywną emocjonalność i społeczne wycofanie) [1, 2]. Czynniki te często działają jako przeszkody utrudniające przestrzeganie zaleceń lekarskich dotyczących farmakoterapii czy zmiany stylu życia, a niejednokrotnie uniemożliwiają wręcz rozpoczęcie adekwatnej terapii. Wydaje się to szczególnie istotnym problemem w populacji chorych wymagających długoterminowej, wielolekowej i często modyfikowanej terapii, a więc wśród pacjentów z PNS.


Epidemiologia


Częstość depresji w populacji chorych z przewlekłą chorobą niedokrwienną serca (coronary heart disease – CHD), która jest główną przyczyną niewydolności serca, szacuje się na 14–23%, natomiast u chorych po zawale serca odsetek ten jest jeszcze wyższy i sięga 16–27% [2, 3]. Szacuje się, że w Polsce ok. 1,5 mln osób cierpi na CHD, w związku z tym aż u 300 tys. chorych leczonych z tego powodu mogą dodatkowo występować zaburzenia depresyjne [4]. Do ich pojawienia się predysponowane są: kobiety, osoby o niskim statusie społeczno-ekonomicznym, bez pracy, z niskim poziomem wsparcia społecznego. Ponadto zaburzenia te istotnie częściej ujawniają się u osób z chorobami współistniejącymi: cukrzycą, przewlekłymi chorobami płuc czy po przebytym zawale serca [2, 3]. Liczni autorzy podkreślają również, że częstość i nasilenie objawów depresji koreluje ze stopniem zaawansowania schorzenia kardiologicznego [2, 3, 5, 6]. Jeszcze wyższy odsetek chorych dotkniętych zaburzeniami depresyjnymi obserwuje się w populacji pacjentów z PNS. Zgodnie z publikowanymi danymi, aż 30–36% pacjentów z PNS i frakcją wyrzutową lewej komory (left ventricular ejection fraction – LVEF) < 40% cierpi z powodu depresji [5–7]. Analogicznie jak w przypadku CHD, częstość zaburzeń depresyjnych wzrasta wraz z nasilaniem się objawów niewydolności serca, sięgając nawet 42–70% wśród chorych hospitalizowanych z powodu dekompensacji PNS będących w klasie czynnościowej NYHA IV [8].


Mechanizmy wpływu depresji na układ krążenia


Opisuje się wiele różnych mechanizmów, poprzez które zaburzenia depresyjne mogą niekorzystnie oddziaływać na układ krążenia. Po pierwsze, u osób z depresją i/lub przewlekłym stresem występują zmiany czynności układu autonomicznego, przede wszystkim pobudzenie osi podwzgórzowo-przysadkowej oraz kory nadnerczy, które powoduje wazokonstrykcję oraz nadmierną akumulację wody w organizmie, prowadząc ostatecznie do wzrostu obciążenia następczego i pogorszenia czynności skurczowej serca. Powoduje to dalszy wzrost stymulacji współczulnej oraz wzmaga patologiczną aktywację osi renina–angiotensyna–
–aldosteron, skutkując zaostrzeniem objawów niewydolności serca. Powyższe zmiany w osi podwzgórzowo-przysadkowo-
-nadnerczowej przyczyniają się również do nasilenia objawów depresji. Tak więc niewydolność serca oraz depresja stanowią pętlę sprzężenia zwrotnego dodatniego, w której nasilenie nieprawidłowości w zakresie jednego schorzenia potęguje objawy drugiej choroby [9–11].

W niekorzystnym oddziaływaniu depresji na objawy PNS pośredniczy również miejscowy oraz uogólniony stan zapalny. U chorych z depresją wykazano bowiem istotnie większe stężenie interleukiny 1 i 6 oraz czynnika martwicy nowotworu (tumor necrosis factor – TNF), a więc cytokin prozapalnych, które odgrywają zasadniczą rolę w niekorzystnym remodelingu lewej komory, zmniejszają wrażliwość receptorów beta-adrenergicznych, a w konsekwencji potęgują dysfunkcję skurczową lewej komory. Ponadto powyższe molekuły mogą także uczestniczyć w aktywacji osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej [10, 11]. Dodatkowo u chorych z depresją, zaburzeniami lękowymi oraz przewlekłym stresem stwierdzono zwiększoną aktywność prozakrzepową i skłonność do agregacji płytek krwi, co przy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Choroby Cywilizacyjne w Praktyce Lekarskiej – Kardiologia i diabetologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy