Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diabetologia

3 lipca 2018

NR 11 (Sierpień 2017)

Alternatywne metody leczenia chorych w stanie przedcukrzycowym (berberyna, liście banaby, chrom)

0 285

Cukrzyca to plaga początku XXI w. Choroba ta istotnie pogarsza jakość życia, zmniejsza czas przeżycia, a także wpływa na wzrost kosztów leczenia. Wykazano, że niektóre naturalne leki, zwłaszcza pochodzenia roślinnego, wywołują łagodny efekt hipoglikemizujący. Długotrwałe stosowanie preparatów pochodzenia roślinnego  może łagodzić niektóre powikłania cukrzycy. 

Ponadto stosowanie niektórych z nich w kombinacji z lekami hipoglikemizującymi pozwala na lepsze wyrównanie cukrzycy. Preparaty ziołowe są również mniej toksyczne. Ciekawe w tej sytuacji wydaje się przedstawienie danych na temat stosowania berberyny, wyciągu z liści banaby oraz chromu jako alternatywnej metody w zapobieganiu i leczeniu cukrzycy typu 2. W artykule przedstawiono wyniki badań na temat stosowania berberyny, wyciągu z liści banaby i chromu u chorych ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą.

Według Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej (International Diabetes Federation – IDF) częstość występowania cukrzycy wśród dorosłych w wieku 20–79 lat wynosiła w 2013 r. 8,3%. Łączna liczba chorych cierpiących na cukrzycę wynosi obecnie 382 mln. Według szacunków do 2035 r. dotkniętych cukrzycą będzie blisko 592 mln osób [1]. Cukrzyca istotnie pogarsza jakość życia, zmniejsza czas przeżycia, a także istotnie wpływa na wzrost kosztów leczenia [2].

Cukrzyca typu 2 jest najczęściej występującą postacią cukrzycy i stanowi 90–95% wszystkich zachorowań na cukrzycę [3, 4]. Standardowe leczenie cukrzycy typu 2 obejmuje postępowanie dietetyczne, wysiłek fizyczny oraz stosowanie doustnej terapii hipoglikemizującej (zarówno lekami doustnymi, jak i pozostałymi lekami) [5]. Mimo że osiągnięto ogromny postęp w dziedzinie leczenia cukrzycy, nie udaje się do końca właściwie wyrównać tego zaburzenia. Skuteczność leków mających na celu uzyskanie optymalnej kontroli glikemii wynosi tylko ok. 41%, co nie jest zadowalające [6, 7]. Wielu chorych nie uzyskuje dobrego wyrównania cukrzycy oraz cierpi z powodu działań niepożądanych leków przeciwcukrzycowych, takich jak przyrost masy ciała, utrata masy kostnej i zwiększone ryzyko pojawienia się zaburzeń sercowo-naczyniowych [8, 9]. 

Na przykład niekorzystne skutki stosowania sulfonylomoczników u chorych na cukrzycę obejmują ryzyko wystąpienia hipoglikemii, wzrost masy ciała i uszkodzenie układu sercowo-naczyniowego [10]. Metformina z kolei powoduje dyskomfort żołądkowo-jelitowy. Nie może być również stosowana u chorych na cukrzycę z zaburzeniami czynności nerek, chorobą wątroby lub niewydolnością krążeniowo-oddechową [11]. Pioglitazon odpowiada z kolei za zwiększone ryzyko rozwoju raka pęcherza moczowego, pojawienie się obrzęków oraz wzrost ryzyka złamań kości u kobiet w okresie pomenopauzalnym [8].

Wykazano, że niektóre naturalne leki pochodzenia roślinnego wywołują łagodny efekt hipoglikemizujący [12, 13]. Długotrwałe stosowanie leków ziołowych może łagodzić niektóre powikłania cukrzycy [2, 3, 13]. Ponadto stosowanie leków ziołowych w kombinacji z lekami hipoglikemizującymi pozwala na lepsze wyrównanie cukrzycy [14]. Leki ziołowe są również mniej toksyczne.

Ciekawe w tej sytuacji wydaje się przedstawienie danych na temat stosowania berberyny, wyciągu z liści banaby oraz chromu jako alternatywnej metody w zapobieganiu i leczeniu cukrzycy typu 2.

Berberyna i jej zastosowanie u osób ze stanem przedcukrzycowym i z cukrzycą

Berberyna to izochinolinowy alkaloid pochodzenia roślinnego należący do protoberberyn. Berberyna jest solą amonową alkaloidu (chlorku 23-metyloenedioksy-9,10-dwumetyloprotoberberyzyny, C20H18NO4). 

Jej masa molekularna wynosi 336,36122 g/mol. Została ona wyizolowana z wielu ziół. Związek ten występuje w berberysie: Hydrastis canadensis, Coptis chinensis, Arcangelisia flava, Berberis aquifolium czy Berberis aristata. Zawartość tego związku w korzeniach i łodygach berberysu wynosi ok. 1,24%. Berberyna wykazuje silną aktywność biologiczną: ma działanie przeciwbakteryjne, przeciwpierwotniakowe, przeciwbiegunkowe, przeciwrakowe, przeciwcukrzycowe, przeciwnadciśnieniowe, antydepresyjne, przeciwzapalne oraz obniża poziom cholesterolu. Ponadto berberyna wykazuje właściwości korzystne w redukcji tkanki tłuszczowej.

Zwiększa aktywność hormonu adiponektyny, a także oddziałuje na aktywność SIRT-1. SIRT-1 to po polsku sirtuina. Gen do tego białka, nazwany SIRT-1, aktywny jest w procesie starzenia się i przypuszczalnie gwarantuje, że starzejąca się komórka nie będzie przekazywać szkodliwych mutacji. Znokautowanie genu SIRT-1 w hodowlach komórkowych mysich fibroblastów powodowało ich długowieczność, ciągłe podziały bez starzenia się. Dzięki czemu pozytywnie wpływa na metabolizm, reguluje apetyt, a także przemiany tlenowe zachodzące w organizmie i pracę mitochondriów.

Właściwości te znalazły zastosowanie nie tylko w terapii odchudzającej, lecz także leczeniu zespołu metabolicznego i cukrzycy typu 2. Poważnym ograniczeniem jej stosowania jest niska biodostępność przy podawaniu doustnym z powodu słabego wchłaniania się z przewodu pokarmowego. Wymaga to podawania dużych dawek, co powodować może niekorzystne efekty uboczne. Jednym z niekorzystnych oddziaływań jest silne uwalnianie bilirubiny z jej nierozpuszczalnego kompleksu z albuminą obecnego we krwi. Z tej przyczyny nie należy jej stosować u kobiet w ciąży i noworodków z żółtaczką.

Berberyna jest stosowana w medycynie chińskiej jako środek przeciwbakteryjny, przeciwpasożytniczy oraz przeciwbiegunkowy. W wielu przeprowadzonych dotychczas badaniach wykazano, że ma ona wiele działań, w tym: ma zastosowanie w leczeniu chorób przewlekłych typu: cukrzyca (hiperglikemia), schorzenia układu sercowo-naczyniowego (hiperlipidemia i nadciśnienie tętnicze), w leczeniu schorzeń nowotworowych, depresji oraz schorzeń zapalnych.

Wpływ berberyny na zaburzenia gospodarki węglowodanowej u chorych z nieprawidłową tolerancją glukozy

Działanie hipoglikemizujące berberyny u chorych na cukrzycę zostało pierwszy raz opisane w 1988 r. Berberyna jest substancją hipoglikemizującą często stosowaną u chorych na cukrzycę przez lekarzy w Chinach. Przeprowadzono wiele badań na ten temat, jednak miały one pewne ograniczenia metodologiczne.

Shaobin i wsp. [15] do badania włączyli 90 chorych z nieprawidłową tolerancją glukozy i towarzyszącymi zaburzeniami gospodarki lipidowej. Badaną grupę podzielono na dwie podgrupy. W grupie pierwszej w leczeniu stosowano postępowanie dietetyczne oraz postępowanie edukacyjne, a w grupie drugiej chorzy dodatkowo otrzymywali 3 razy dziennie preparat berberyny (3 razy po 0,6 g/dobę). Badacze wykazali, że po roku powyższego postępowania u 9,5% chorych z grupy kontrolnej oraz u 2,2% osób z grupy leczonych berberyną rozwinęła się cukrzyca (p < 0,05). Najciekawsze inne uzyskane wyniki przedstawiono w tab. 1. [15].

Tab. 1. Glikemia na czczo, glikemia w 2 godziny po obciążeniu glukozą, insulina na czczo oraz współczynnik HOMA IR [wg 15]

  Czas Glikemia na czczo Glikemia po 2h po obciążeniu glukozą HbA1c Insulina na czco HOMA-IR
Leczeni przed 6,62 9,58 6,48 12,35 3,63
po 6,48* 8,02* 6,20* 11,06* 3,19*
Grupa kontrolna przed 6,68 9,65 6,42 12,39 3,68
po 6,87* 10,28* 6,51 12,51 3,82

Porównanie pomiędzy danymi przed leczeniem i po leczeniu; * p < 0,05 HbA1c – hemoglobina glikowana
 

Shaobin i wsp. [15] po przeprowadzeniu badań sugerują, że berberyna prawdopodobnie zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy u chorych ze stanem przedcukrzycowym oraz korzystnie wpływa na zaburzenia gospodarki węglowodanowej. Wymaga to przeprowadzenia dalszych badań.

W pracy Perez-Rubio i wsp. [17] przebadano wpływ berberyny na zaburzenia metaboliczne u chorych z zespołem metabolicznym. Autorzy do badania włączyli 24 chorych z rozpoznanym zespołem metabolicznym. Po przeprowadzeniu badań wyjściowych badanych podzielono na dwie podgrupy liczące 12 osób. Chorzy jednej z grup otrzymywali przez 3 miesiące kapsułki z berberyną (3 razy dziennie 500 mg), a chorzy z grupy drugiej placebo. Najistotniejsze wyniki zaprezentowano w tab. 2.

Tab. 2. Parametry metaboliczne u osób z zespołem metabolicznym przez oraz po 3 miesiącach stosowania berberyny [według 17] 

  Placebo Berberyna
wyjściowo po 3 miesiącach wyjściowo po 3 miesiącach
BMI(kg/m2) 33,2 34,1 36,1   35,5**
S-glukoza (mmol/l) 5,2 5,1 5,6 5,5*
S-triglicerydy (mmol/l) 2,1 2,0 2,4 1,4**
AUC glukozy (mmol/l) 989 997 1182 1069*
AUC insuliny (pmol/l) 67605
 
86852 92056  67407**
Współczynnik insulinooporności 0,64
 
0,81 0,78 0,62*

 

Perez-Rubio i wsp. [17] po przeprowadzeniu badań doszli do wniosku, że stosowaniu berberyny towarzyszy obniżenie wskaźnika masy ciała (body mass index – BMI), triglicerydów oraz poprawa wyrównania zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Berberyna wzmaga aktywność transportera GLUT4 oraz wpływa stymulująco na wydzielanie GLP-1 (glukagonopodobny peptyd 1). Powoduje również obniżenie glikemii na czczo i po posiłku oraz poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Stosowanie berberyny zwiększało insulinowrażliwość oraz zmniejszało wydzielanie insuliny. To bardzo korzystne działanie.
Pirillo i wsp. [18] do badania włączyli 80 chorych z zespołem metabolicznym. Badanych podzielili na dwie grupy: grupę leczonych przez 8 tygodni placebo oraz grupę leczonych berberyną i wyciągiem z liści banaby.

Najciekawsze wyniki przedstawiono w tab. 3.

Tab. 3. Wyniki badań osób leczonych berberyną i wyciągiem z liści banaby oraz placebo [według 18]

  Wyjściowo Po 2 tygodniach Po 4 tygodniach Po 8 tygodniach
placebo grupa badana placebo grupa badana placebo grupa badana placebo grupa badana
Glikemia 113  112 109 106 110 103  112  104
LDL –cholesterol 128 134  137 123 131 113 131 114

Autorzy wykazali, że redukcja glikemii po zastosowaniu berberyny i banaby wynosiła 8% (p < 0,05). Badacze po przeprowadzeniu badania doszli do wniosku, że berberyna i banaba skutecznie obniżają glikemię u chorych z zespołem metabolicznym [18].

Yin i wsp. [19] do badania włączyli 36 chorych na cukrzycę typu 2 (świeżo rozpoznaną). W pierwszej grupie do terapii dołączono metforminę (3 razy dziennie 
500 mg), w drugiej zaś włączono berberynę (3 razy dziennie 500 mg). Badani byli obserwowani przez 
3 miesiące. Najważniejsze wyniki zaprezentowano w tab. 4.

Uzyskany przez Yin i wsp. [19] efekt hipoglikemizujący po zastosowaniu berberyny był podobny do efektu terapeutycznego uzyskiwanego po podawaniu metforminy. Co ciekawe, berberyna zmniejszała również stężenie triglicerydów i cholesterolu całkowitego, czego nie stwierdzono u pacjentów leczonych metforminą.
Yin i wsp. [19] uważają, że efekt hipoglikemizujacy berberyny jest zależny od zmian rozkładu tłuszczu w organizmie. U leczonych berberyną stwierdzono mianowicie zmniejszenie obwodu talii bez zmiany masy ciała.

Autorzy sugerują, że berberyna może zwiększać wydzielanie insuliny u chorych na cukrzycę. Autorzy po przeprowadzeniu badań doszli także do wniosku, że berberyna obniża glikemię na czczo, glikemię poposiłkową oraz poziom HbA1c. Badacze sugerują, iż berberyna to opcja korzystna dla pacjentów ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 2.

Podsumowując – z dostępnych danych na temat berberyny jednoznacznie wynika, że jest to związek powodujący obniżenie insulinooporności, a co za tym idzie – 
wpływający na obniżenie glikemii.

Mechanizm działania berberyny

Mechanizm wpływu berberyny na gospodarkę węglowodanową jest złożony [24–26, 28]. W tab. 5. przedstawiono prawdopodobny mechanizm działania berberyny mający prawdopodobnie wpływ na metabolizm glukozy.

Berberyna poprawia czynność komórek β w dwojaki sposób. Po pierwsze, zmniejsza insulinooporność (jeden z kluczowych elementów biorących udział w patogenezie cukrzycy typu 2). Po drugie pobudza wydzielanie insuliny i chroni komórki β trzustki przed działaniem antyoksydacyjnym (zwiększa ekspresję receptora dla insuliny oraz ekspresję kinazy białkowej C).

Tab. 4. Parametry gospodarki węglowodanowej u chorych na cukrzycę typu 2 leczonych metforminą lub berberyną [według 19]

  Chorzy leczeni metforminą Chorzy leczeni berberyną
wyjściowo po 3 miesiącach wyjściowo  po 3 miesiącach
HbA1c 9,15 7,72** 9,47 7,48**
Glikemia na czczo 9,96 7,16 10,63 6,85**
Glikemia poposiłkowa 20,53 12,86 19,83 11,05**
Insulina na czczo 27,3 22,9 29,1 24,0
Insulina poposiłkowa 125,3 110,5 120,4 116,0

** p < 0,01

Wywiera ona wpływ na gospodarkę węglowodanową i lipidową poprzez oddziaływanie na ekspresję białek PPAR. Ważne jest również jej działanie antyoksydacyjne. Berberyna wpływa także na modulację stanu flory bakteryjnej jelit oraz na aktywność α-glukozydazy w przewodzie pokarmowym. [24–26, 28]

Wpływ berberyny na zaburzenia gospodarki lipidowej

Dong i wsp. [16] badaniem objęli 874 badanych. Badania miały jednak pewne ograniczenia metodologiczne. Autorzy wykazali, że berberyna powoduje istotne zmniejszenie stężenia cholesterolu o 0,61 mmol/l 
(95% CI: od –0,83 do –0,39), triglicerydów o 0,50 mmol/l (95% CI: od –0,69 do –0,31), cholesterolu frakcji lipoprotein o małej gęstości (LDL) o –0,65 mmol/l (95% CI: od –0,76 do –0,54). Stosowaniu berberyny towarzyszył również wzrost stężenia cholesterolu frakcji lipoprotein o dużej gęstości (HDL) o 0,05 mmol/l (95% CI: 0,02–0,09). Po zastosowaniu berberyny nie zaobserwowano natomiast istotnych skutków ubocznych [16]. Badacze na tej podstawie sugerują, że berberyna prawdopodobnie korzystnie wpływa na zaburzenia gospodarki lipidowej. Wymaga to przeprowadzenia dalszych badań.

Lagerstremia speciosa (banaba) i jej zastosowanie u osób ze stanem przedcukrzycowym i z cukrzycą

Lagerstremia (Lagerstroemia L.) to rodzaj roślin należących do rodziny krwawnicowatych. Jej pospolita nazwa to banaba. Należy do niego ok. 50 gatunków występujących w Azji Południowej, Azji Wschodniej oraz w Australii. Gatunkiem typowym jest Lagerstroemia indica L. Lagerstremia to drzewa lub krzewy o 5-płatkowych i w nasadzie zrośniętych w rurkowaty...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Choroby Cywilizacyjne w Praktyce Lekarskiej – Kardiologia i diabetologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy