Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diabetologia

5 marca 2019

NR 17 (Luty 2019)

Dieta w profilaktyce cukrzycy typu 2

0 153

W badaniu Finnish Diabetes Prevention Study wykazano, że interwencja dotycząca stylu życia, obejmująca redukcję masy ciała, całkowitego spożycia tłuszczu, w tym nasyconych kwasów tłuszczowych, oraz zwiększenie spożycia błonnika pokarmowego, a ponadto także aktywności fizycznej, wiąże się z redukcją ryzyka cukrzycy typu 2 o 58%. Ważne miejsce w zapobieganiu cukrzycy ma spożycie błonnika pochodzącego z produktów zbożowych, co jednoznacznie wykazano w wielu badaniach prospektywnych. Podobne działanie ma regularne spożywanie jogurtu. Na ryzyko cukrzycy niekorzystnie wpływa regularne spożywanie czerwonego mięsa, zwłaszcza przetworzonego. W metaanalizie, która objęła ponad 440 tys. uczestników, wykazano, że codzienne spożywanie 50 g przetworzonego mięsa nasila ryzyko cukrzycy o 51%. Oszacowano, że zastąpienie jednej porcji czerwonego mięsa dziennie przez jedną porcję orzechów, niskotłuszczowego mleka lub pełnoziarnistych produktów zbożowych wiąże się z obniżeniem ryzyka cukrzycy typu 2 o 16–35%. Do żywieniowych czynników zwiększających ryzyko cukrzycy należy także spożywanie izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz nasyconych kwasów tłuszczowych. Spożycie kwasów tłuszczowych n-3 wykazuje działanie protekcyjne. Dieta śródziemnomorska ma udowodnione miejsce w profilaktyce cukrzycy typu 2. Metaanaliza, która objęła 8 metaanaliz i 5 badań klinicznych z randomizacją (randomized controlled trials – RCT), wykazała, że ten model żywienia może wiązać się z redukcją ryzyka cukrzycy o 19–23%.

W szeregu badań interwencyjnych wykazano, że modyfikacja stylu życia może być bardzo pomocna w zapobieganiu cukrzycy typu 2 [1]. Do najważniejszych jej elementów należą: redukcja masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej i modyfikacja struktury diety. Uwagę zwracają zwłaszcza wyniki Finnish Diabetes Prevention Study, w którym zastosowano interwencję polegającą na redukcji masy ciała o 5%, spożycia tłuszczu ogółem poniżej 30% energii, nasyconych kwasów tłuszczowych (NKT) poniżej 10% energii oraz na zwiększeniu spożycia błonnika do przynajmniej 15 g na 1000 kcal spożywanej energii, a także na wykonywaniu ćwiczeń fizycznych o umiarkowanej intensywności przez przynajmniej cztery godziny w tygodniu. Po trzech latach obserwacji w grupie interwencyjnej zanotowano 58-procentowe zmniejszenie ryzyka wystąpienia cukrzycy [2]. Podobne wyniki uzyskano w Da Qing IGT and Diabetes Study [3], Diabetes Prevention Program [4], Indian Diabetes Prevention Programme [5] oraz w badaniu Prevention with Mediterranean diet (PREDIMED), w którym interwencja polegała na stosowaniu diety śródziemnomorskiej [6]. 
Jednym z ważnych czynników żywieniowych mających wpływ na ryzyko cukrzycy typu 2 jest odpowiednie spożycie błonnika zbożowego oraz regularna konsumpcja jogurtu. W obszernym przeglądzie prospektywnych badań wykazano, że duże spożycie błonnika zbożowego wiąże się z obniżonym ryzykiem nie tylko cukrzycy typu drugiego, ale także otyłości i chorób sercowo-naczyniowych [7]. Z kolei metaanaliza 14 prospektywnych kohort, która objęła 459 790 uczestników, wykazała, że zwiększenie spożycia jogurtu o jedną porcję dziennie może zmniejszyć ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 o 18% (RR 0,82; 0,70–0,96) [8]. Można to tłumaczyć korzystnym wpływem zarówno błonnika, jak i jogurtu na mikrobiotę jelitową, co wywiera korzystne działanie na tolerancję glukozy oraz łagodzi ogólnoustrojowe zapalenie [9]. 
Do czynników nasilających ryzyko cukrzycy typu 2 należy spożywanie czerwonego mięsa, a zwłaszcza przetworzonego. Metaanaliza, która objęła 442 101 uczestników, wykazała, że zwiększenie spożycia czerwonego nieprzetworzonego mięsa o 100 g dziennie zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 o 19% (RR 1,19; 1,04–1,37), natomiast przetworzonego o 50 g dziennie – o 51% (RR 1,51; 1,25–1,83). Autorzy pracy oszacowali, że zastąpienie jednej porcji czerwonego mięsa dziennie przez jedną porcję orzechów lub niskotłuszczowego mleka lub pełnoziarnistych produktów zbożowych wiąże się z obniżeniem ryzyka cukrzycy typu 2 o 16–35%. Korzyści były jeszcze większe w przypadku podobnej zamiany mięsa przetworzonego na inne produkty [10]. Niekorzystne działanie mięsa na ryzyko cukrzycy tłumaczone jest jego nasilającym wpływem na insulinooporność oraz negatywnym na sekrecję insuliny przez komórki beta trzustki. Do substancji zawartych w mięsie mających negatywny wpływ na wrażliwość tkanek na insulinę należą: fosfatydylocholina, L-karnityna, rozgałęzione aminokwasy, NKT, zaawansowane produkty glikacji, żelazo hemowe, nitrozoaminy, azotany i azotyny. Z kolei do składników zawartych w mięsie niekorzystnie wpływających na sekrecję insuliny należą: azotany i azotyny, nitrozoaminy, żelazo hemowe oraz zaawansowane produkty glikacji [11]. 
Ryzyko cukrzycy typu 2 zwiększają także fruktoza oraz sacharoza, które są stosowane do słodzenia napojów i innych produktów jako cukry dodane. Powodują one nasilenie oporności na insulinę, a ponadto także przyczyniają się do hipertriglicerydemii i nadciśnienia tętniczego [12]. 
Ważnym składnikiem diety są tłuszcze. Do kwasów tłuszczowych nasilających insulinooporność należą przemysłowo wytwarzane w celu utwardzania tłuszczów roślinnych izomery trans nienasyconych kwasów tłuszczowych (TFA) oraz nasycone kwasy tłuszczowe. Źródłami pokarmowymi TFA są tłuszcze cukiernicze, przemysłowo wytwarzane ciasta i ciasteczka, czekolady, batoniki, fast foody, a także niektóre twarde margaryny. Z kolei NKT zawarte są w tłuszczach zwierzęcych oraz olejach tropikalnych, takich jak olej palmowy i kokosowy. W prospektywnej kohorcie 84 204 kobiet podczas obserwacji trwającej 14 lat wykazano, że zwiększenie spożycia energii pochodzącej z TFA o 2% nasila ryzyko cukrzycy typu 2 o 39% (RR 1,39; 1,15–1,67). Oszacowano, że zastąpienie 2% energii pochodzącej z TFA przez taką samą ilość energii pochodzącą z wielonienasyconych kwasów tłuszczowych wiąże się z redukcją ryzyka cukrzycy o 40% (RR 0,60; 0,48–0,75) [13]. Na uwagę zasługują wyniki klinicznego badania z randomizacją PREDIMED, w którym w analizie wieloczynnikowej wykazano, że osoby z najwyższego kwartyla spożycia NKT, w porównaniu z najniższym kwartylem, mają ponad dwukrotnie wyższe ryzyko cukrzycy typu 2 (HR 2,19; 1,28–3,73). Podobne wyniki uzyskano dla spożycia tłuszczów zwierzęcych (HR 2,00; 1,29–3,09). Sprawdzono także, które źródła NKT wiążą się z ryzykiem cukrzycy. Wykazano, że spożycie jednej porcji masła (12 g) lub sera (30 g) dziennie wiązało się z podwyższeniem ryzyka cukrzycy, natomiast spożycie jednej porcji pełnotłustego jogurtu (125 g) z jego obniżeniem [14]. Może zastanawiać, że spożycie pełnotłustego jogurtu – pomimo że zawiera dużo NKT – łagodzi ryzyko cukrzycy. Można to jednak tłumaczyć wspomnianym wyżej jego korzystnym wpływem na mikrobiotę jelitową [15], co prawdopodobnie równoważy, a nawet...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Choroby Cywilizacyjne w Praktyce Lekarskiej – Kardiologia i diabetologia"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Zniżki w konferencjach organizowanych przez redakcję
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy