Pułapka otyłość–depresja–cukrzyca
Zależność między depresją a cukrzycą jest dwukierunkowa. Depresja wiąże się z większym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2, natomiast życie z cukrzycą zwiększa ryzyko objawów depresyjnych. Wspólne mechanizmy obejmują przewlekły stan zapalny, zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, stres oksydacyjny, insulinooporność, zaburzenia snu i nieprawidłowe funkcjonowanie układu nagrody [1]. Otyłość dodatkowo nasila obciążenie poprzez dysregulację adipokin i lipidowych cząsteczek sygnałowych, ograniczenie sprawności oraz stygmatyzację [2].
POLECAMY
W praktyce klinicznej mechanizmy te przyjmują bardzo konkretną postać. Obniżony nastrój zmniejsza napęd, utrudnia planowanie posiłków i aktywności, a jedzenie może stać się szybkim sposobem redukowania napięcia. Wzrost masy ciała i pogorszenie glikemii nasilają poczucie winy, wstyd i bezradność. Pacjent słyszy często, że powinien „po prostu mniej jeść”, chociaż choroba wpływa właśnie na te obszary mózgu, które odpowiadają za motywację, odraczanie nagrody i kontrolę zachowania. Dlatego skuteczne leczenie wymaga jednoczesnego uwzględnienia biologii, psychiki i środowiska.
Istotną rolę odgrywa także distress związany z otyłością i cukrzycą. Nie zawsze spełnia on kryteria depresji, ale może prowadzić do podobnych konsekwencji: wyczerpania, unikania kontroli, rezygnacji z wizyt i poczucia, że niezależnie od wysiłku wyniki pozostają niewystarczające. U osoby z cukrzycą każda wartość glikemii może zostać odebrana jako ocena własnego postępowania, a u osoby z otyłością podobną funkcję przejmuje masa ciała. Dlatego lekarz powinien odróżniać obiektywny wynik kliniczny od moralnej oceny pacjenta. Język leczenia ma znaczenie: komunikaty neutralne, partnerskie i skoncentrowane na zdrowiu zwiększają szansę na utrzymanie terapii, podczas gdy zawstydzanie zwykle nasila unikanie i emocjonalne jedzenie.
Na przebieg tego błędnego koła wpływa również farmako-terapia psychiatryczna. Niektóre leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne mogą sprzyjać wzrostowi masy ciała, choć ich wpływ jest bardzo zróżnicowany i nigdy nie powinien prowadzić do pochopnego odstawienia skutecznego leczenia. Zadaniem zespołu jest wspólne poszukiwanie rozwiązania: wybór preparatu o możliwie neutralnym profilu metabolicznym, monitorowanie masy ciała i parametrów metabolicznych oraz – gdy istnieją wskazania – włączenie leczenia otyłości. Pacjent nie powinien być zmuszany do wyboru pomiędzy stabilnością psychiczną a zdrowiem metabolicznym.
Serotonina: więcej niż „hormon szczęścia”
Serotonina jest neuroprzekaźnikiem uczestniczącym w regulacji nastroju, lęku, impulsywności, snu, apetytu i odczuwania sytości. Popularne określenie jej jako „hormonu szczęścia” jest jednak nadmiernym uproszczeniem. Posz...
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co trzy miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzie i artykuły tworzone przez ekspertów-praktyków. Pogłębiaj wiedzę, pracuj sprawniej i bądź przygotowany na najbardziej skomplikowane przypadki.
