Dlaczego prawidłowe odżywianie w chorobie jest tak ważne?
Człowiek chory ma większe zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze, niż osoba zdrowa. Organizm zużywa więcej energii na walkę z patogenami oraz odbudowę uszkodzonych komórek. Procesy zapalne, gorączka oraz stres metaboliczny dodatkowo zwiększają tempo przemian energetycznych, co może doprowadzić do szybkiego wyczerpania rezerw organizmu. Dobre odżywianie może złagodzić skutki uboczne leczenia, takie jak zmęczenie czy utrata masy ciała oraz poprawić samopoczucie i nastrój, które także są istotne w procesie zdrowienia. Jednocześnie, z powodu choroby często występują problemy z jedzeniem, co zwiększa ryzyko niedożywienia i może utrudniać powrót do formy.
Wpływ diety na procesy regeneracyjne organizmu
Składniki odżywcze dostarczają organizmowi budulca do regeneracji i walki z chorobą. Białka, tłuszcze, węglowodany oraz witaminy i minerały są niezbędne do odbudowy tkanek, wspomagając w ten sposób proces zdrowienia. Dobrze zbilansowana dieta, dopasowana do potrzeb pacjenta, dostarcza sił do walki z chorobą, wzmacnia organizm, pomaga lepiej znosić proces leczenia oraz skraca czas rekonwalescencji. Odpowiednio odżywiony organizm to także sprawny układ odpornościowy, zdolny do intensywniejszej walki oraz mniej podatny na wystąpienie zakażeń i infekcji.
W sytuacji niedożywienia, brak odpowiednich składników odżywczych może znacząco pogorszyć przebieg choroby i osłabić organizm. Dzieje się tak z uwagi na pogorszenie sprawności układu odpornościowego, większą podatność na infekcje, wolniejsze procesy regeneracji i gojenia się ran oraz zwiększenie ryzyka dodatkowych komplikacji w procesie leczenia. Szybki spadek masy ciała w trakcie choroby często oznacza nie tylko utratę tkanki tłuszczowej, ale również cennej masy mięśniowej, co może prowadzić do osłabienia siły i sprawności pacjenta.
Najczęstsze problemy żywieniowe u osób chorych
Pomimo zwiększonego zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze, w trakcie choroby czy stanu zapalnego często pojawiają się trudności ze spożywaniem posiłków. Dodatkowo utrudnia to dostarczenie choremu odpowiednich składników odżywczych. W zależności od stanu pacjenta, możemy mieć do czynienia z brakiem apetytu, nudnościami, zaburzeniami smaku, ale również z trudnościami z jedzeniem i połykaniem oraz zaburzeniami trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Problemy te mogą być związane zarówno z samą chorobą, jak i z działaniami niepożądanymi stosowanego leczenia.
Co może pomóc? W pierwszej kolejności warto rozdzielić duże porcje posiłków na mniejsze porcje lub przekąski, przyjmowane częściej w ciągu dnia. Ułatwia to spożycie odpowiedniej ilości energii bez przymuszania się. Zwiększony apetyt często obserwujemy po aktywności fizycznej, dlatego główny posiłek warto włączyć po lekkim ruchu, np. spacerze, jeśli stan na to pozwala.
Pomocne może być również zadbanie o smakowitość i estetykę posiłków - kolorowe i aromatyczne dania mają większą szansę zachęcić do jedzenia, niż mdłe papki. Duże znaczenie mają spokojne, komfortowe warunki spożywania posiłków i pozytywna atmosfera przy stole.
W sytuacji choroby warto mieć pod ręką produkty łatwe w przygotowaniu tj. miękkie owoce, soki czy mrożone warzywa, dzięki którym pomimo zmęczenia i obniżonego poziomu energii szybko możemy przygotować pełnowartościowy posiłek bogaty w składniki odżywcze.
Przy trudnościach z przyjmowaniem posiłków w tradycyjnej formie, warto rozważyć wprowadzenie specjalistycznego żywienia medycznego. Preparaty te są skoncentrowanym źródłem energii, białka, witamin i składników mineralnych, a jednocześnie mają niewielką objętość i łatwo przyswajalną formę.
Na jakie składniki diety warto zwrócić szczególną uwagę?
Białko – znaczenie dla regeneracji i siły organizmu
Białko jest bez wątpienia najważniejszym składnikiem diety osoby chorej. Odpowiada za regenerację tkanek, zachowanie masy mięśniowej oraz prawidłową pracę układu immunologicznego. W czasie choroby zapotrzebowanie na białko może wzrosnąć, dlatego w diecie warto sięgać po produkty będące dobrym źródłem tego makroskładnika tj. chude mięso, ryby, jaja, nabiał czy rośliny strączkowe.
Witaminy i składniki mineralne w okresie choroby
Witaminy i minerały uczestniczą w licznych procesach metabolicznych oraz regulują pracę układu odpornościowego. W kontekście choroby, szczególnie ważne są witaminy A, C, D oraz składniki mineralne takie jak cynk czy żelazo, które wspierają odporność i procesy regeneracyjne organizmu. W pierwszej kolejności powinno się uwzględnić w diecie produkty bogate w wymienione składniki, a jeśli to niemożliwe - wprowadzić celowaną suplementację, najlepiej pod nadzorem lekarza lub dietetyka.
Odpowiednie nawodnienie organizmu
Odpowiednie nawodnienie jest bardzo istotne, zwłaszcza jeśli w przebiegu choroby występują gorączka, biegunka lub wymioty. Niedobór płynów może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych, stwarzających realne zagrożenie dla zdrowia i życia. Należy regularnie uzupełniać płyny, najlepiej w postaci wody, ziołowych herbat czy rozcieńczonych soków.
Dieta a rodzaj choroby - czy sposób odżywiania zawsze jest taki sam?
Odżywianie w infekcjach
W przypadku infekcji, stan zapalny powoduje zmniejszenie apetytu. Warto postawić na produkty lekkostrawne i bogate w witaminy. Jeśli występuje angina czy ból gardła, pomocna będzie miękka, półpłynna konsystencja posiłków, łatwa do przełknięcia, np. zupy-kremy czy koktajle.
Szczególne potrzeby żywieniowe pacjentów onkologicznych
Wśród pacjentów onkologicznych, bardzo dużym problemem jest niedożywienie. Niedostateczna podaż energii i białka może prowadzić do wyniszczenia organizmu i pogorszenia tolerancji leczenia. Niedożywieniu można zapobiec, planując odpowiednio dopasowaną dietę. Szczegółowo o diecie w chorobach nowotworowych przeczytasz TUTAJ.
Zapotrzebowanie energetyczne osoby chorej onkologicznie może być nawet o 20% wyższe niż w przypadku osoby zdrowej. Dieta powinna więc być lekkostrawna, ale wysokoenergetyczna, zawierająca odpowiednią ilość pełnowartościowego białka, węglowodanów i nienasyconych kwasów tłuszczowych. Nie można zapomnieć o dobrym nawodnieniu i produktach bogatych w antyoksydanty, np. owoce jagodowe czy zielone warzywa liściaste. Warto ograniczyć produkty kwaśne, bardzo tłuste czy zawierające cukier. W przebiegu leczenia może wystąpić nietolerancja laktozy, wówczas należy wybierać nabiał bez laktozy.
W przypadku choroby nowotworowej decyzje dotyczące diety i suplementacji należy bezwzględnie konsultować z lekarzem i dietetykiem.
Dieta w chorobach przewlekłych
To, jaka dieta będzie odpowiednia w chorobach przewlekłych zależy od tego, z jaką konkretnie jednostką chorobową mamy do czynienia.
W przypadku chorób metabolicznych, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze, dobrze sprawdza się dieta śródziemnomorska oraz dieta DASH. Modele te są oparte na niskoprzetworzonych produktach, warzywach, owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych oraz zdrowych tłuszczach. Wspierają one gospodarkę cukrową oraz lipidową, a także wspomagają układ sercowo-naczyniowy.
Najważniejsze zasady żywienia w chorobie
Żywienie w chorobie ma ogromne znaczenie - dobrze odżywiony organizm szybciej się regeneruje i lepiej reaguje na leczenie. Kluczowe jest regularne spożywanie posiłków oraz dopasowanie diety do aktualnych potrzeb i możliwości pacjenta, zarówno pod kątem składu jak i konsystencji czy wyglądu dań. Priorytetem powinno być zapewnienie odpowiedniej podaży energii, ale też zadbanie o wysoką gęstość odżywczą posiłków.
W przypadku wątpliwości dotyczących diety lub konieczności zastosowania żywienia medycznego warto skonsultować się z lekarzem, dietetykiem lub farmaceutą.
Bibliografia:
- https://www.aptekaolmed.pl/blog/artykul/zywienie-w-chorobie-jak-odzywianie-podczas-choroby-wplywa-na-organizm-zywienie-medyczne-u-pacjentow-onkologicznych,435.html
- https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/nowotwory/zywienie-w-chorobach-nowotworowych/
- https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/przeziebienie-jak-dieta-wspomoc-leczenie/
- Bastek, A., Wanot, B., & Zych, M. (2020). Niedożywienie, nadwaga i otyłość. https://doi.org/10.16926/daziw.2020.02
- Ostrowska, J., & Jeznach-Steinhagen, A. (2017). Niedożywienie szpitalne. Metody oceny stanu odżywienia. Forum Medycyny Rodzinnej, 11(2), 54–61.
